تبیین ابعاد مؤثر بر تاب‌آوری سیل با بهره‌گیری از مدل معادلات ساختاری؛ نمونة مورد مطالعه: محلة دربند

نویسندگان

1 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

2 استادیار گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

doi
10.22111/gdij.2025.51833.3733
چکیده

بلایای طبیعی، حوادثی با منشأ طبیعی هستند که گاهی با تأثیر عوامل انسانی تشدید می‌شوند. با گسترش شهرها، به­ویژه در مناطق پرخطر، سیلاب به یک چالش جدی برای جوامع شهری تبدیل شده است. تاب‌آوری، راهکاری برای کاهش آسیب‌پذیری و افزایش توانایی جوامع در مواجهه با خطرات ناشی از بلایای طبیعی، به­خصوص سیلاب‌های شهری است. بدین­منظور، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و ارزیابی محلة دربند  براساس شاخص‌های تاب‌آوری در برابر سیل انجام شده است. این پژوهش از حیث نتایج کاربردی و مبتنی بر روش‌های کمّی است که در راستای تحلیل داده‌ها و نیل به ‌هدف پژوهش، پس از استخراج شاخص‌های تاب‌آوری و جهـت ارزیابی تاب‌آوری محلة دربند در برابر سیل، پرسـش­نامه‌ای بـا طیـف لیکـرت پنـج­سـطحی مـورد اسـتفاده قـرارگرفـت‌ و اطلاعـات و نظـرات شـهروندان در ایـن حـوزه جمع‌آوری­شد. برای تعیین حجم نمونه، از فرمول کوکران استفاده شد و جامعۀ نمونۀ پژوهش 371 نفر برآورد گردید ‌و مقــدار آلفــای کرونبــاخ  آن عدد 919/0 محاسبه شد کـه این عـدد نشـانگر اعتبـار درونـی بسـیار خـوب و قابـل اعتمـاد سؤالات پرسـش­نامه است. همچنین برای تجزیه­وتحلیل داده‌های آماری پژوهش و جهت برازش مدل مفهومی تحقیق از روش مدل­یابی معادلات ساختاری مبتنی بر رویکرد حداقل مربعات جزئی به‌کمک نرم‌افزار«SmartPLS» استفاده گردیده است. نتایج پژوهش نشان­داد که ضریب مسیر منتهی به معیار پنهان کالبدی-محیطی(411/0) قویترین تأثیر را دارا می­باشد. این بدین­معنی است که معیار کالبدی-محیطی، تأثیری قوی بر اثربخشی تاب‌آوری محلة دربند در برابر سیل‌ دارد. پس از آن، معیارهای اقتصادی (2/0)، زیرساختی(173/0)، اجتماعی(168/0)و نهادی-مدیریتی(163/0)به­ترتیب در اولویت قرارمی‌گیرند.