فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

  سواحل مکران در جنوب‌شرقی ایران به‌عنوان یکی از محورهای راهبردی توسعة ملی، از جایگاه ویژه‌ای در سیاست‌های کلان توسعة سرزمینی برخوردار است. با وجود ظرفیت‌های بالقوه در حوزة صید، فرآوری و صادرات محصولات شیلاتی، بهره‌برداری مؤثر از این توانمندی‌ها نیازمند اتخاذ رویکردهای نوین در برنامه‌ریزی منطقه‌ای است. یکی از راهکارهای اثربخش در این زمینه، توسعة خوشه‌های صنعتی به‌عنوان ابزار ارتقای مزیّت‌های منطقه‌ای و تقویت پیوندهای اقتصادی-فضایی میان کنشگران محلی است. هدف این پژوهش، شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر توسعة خوشه‌های صنعتی شیلات در راستای توسعة پایدار سواحل مکران است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد آمیخته اکتشافی (کیفی–کمّی) انجام شده است. در مرحلة نخست، با استفاده از تحلیل مضمون و مصاحبه با ۱۲ نفر از خبرگان محلی شامل: مدیران شیلات، فعالان صنعتی و اساتید دانشگاهی، شش تم اصلی شناسایی شد که عبارتند از: ظرفیت بهره‌برداری پایدار از منابع، پویایی بازار، توان رقابتی، زیرساخت‌های پشتیبان، تعاملات نهادی و سیاست‌گذاری حمایتی. روایی و پایایی تحلیل کیفی با استفاده از تأیید خبرگان و ضریب کاپای کوهن (0.81) مورد تأیید قرارگرفت. در گام دوم، با استفاده از روش تحلیل سلسله­مراتبی (AHP)، وزن و اولویت هر یک از عوامل با مشارکت ۱۵ خبره تعیین گردید. نتایج نشان­داد که زیرساخت‌های پشتیبان و پویایی بازار بیشترین نقش را در تقویت خوشه‌های شیلاتی ایفا می‌کنند. یافته‌های تحقیق ضمن تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی مکانی یکپارچه، نشان می‌دهد که توسعة خوشه‌ای در منطقة مکران، نیازمند نگاهی ترکیبی به زیرساخت، سرمایة اجتماعی، سیاست‌های حمایتی و شبکه‌سازی محلی است. این مقاله تلاش­دارد پیوندی مفهومی میان جغرافیای اقتصادی، برنامه‌ریزی منطقه‌ای و توسعة صنعتی ایجاد کند.