پهنه‌بندی سیلاب با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS در رودخانه سرباز استان سیستان و بلوچستان

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل

2 استادیار، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل

3 استادیار، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل

4 دکتری منابع آب، پژوهشکده تالاب بین المللی هامون، دانشگاه زابل

doi
10.22092/ijwmse.2021.124028.1573
چکیده

سیلاب هر ساله باعث تخریب ساختار اقتصادی و اجتماعی جوامع و خسارات مالی و جانی فراوانی می­‌شود. یکی از عوامل موثر در بروز سیلاب­‌ها توسعه شهرنشینی در اطراف رودخانه‌­ها می‌­باشد. در اثر تغییرات اقلیمی، طی دهه­‌های اخیر، استان سیستان و بلوچستان با آب و هوای گرم و خشک، مستعد وقوع پدیده سیل بوده است. هدف از پژوهش حاضر، پهنه‌­بندی سیلاب حوزه آبخیز سرباز با استفاده از مدل هیدرولیکی HEC-RAS می‌­باشد. برای انجام پژوهش، ابتدا با توجه به تصاویر ماهواره‌­ای، نقشه کاربری اراضی و شماره منحنی رواناب، مدل SCS منطقه تعیین شد. در ادامه، دبی سیلاب حوضه با دوره بازگشت­‌های 10، 25، 50 و 100 ساله با استفاده از مدل هیدرولوژیکی HEC-HMS شبیه­‌سازی شد. نتایج شبیه‌سازی به‌ترتیب منجر به وقوع دبی­‌های اوج سیلاب با میزان 3376.8، 4563.7، 5462.4 و 6359.3 متر مکعب بر ثانیه برای دوره بازگشت­‌های 10، 25، 50 و 100 ساله در حوضه مورد مطالعه شد. به‌­منظور ارزیابی کارایی مدل در مرحله واسنجی و اعتبارسنجی از شاخص­‌های ارزیابی نش-ساتکلیف و مجذور میانگین مربعات خطا استفاده شد که نتایج آن­‌ها حاکی از کارایی مطلوب مدل است. در ادامه، نقشه پهنه‌­بندی سیلاب حوزه آبخیز سرباز محدوده شهر راسک با دوره بازگشت­‌های مورد نظر با کمک مدل هیدرولیکی HEC-RAS تهیه شد. نتایج نشان داد که با دوره بازگشت‌­های 10، 25، 50 و 100 ساله به‌ترتیب 366.86، 397.12، 449.95 و 580.78 هکتار مساحت پهنه سیلاب حوزه آبخیز سرباز محدوده شهر راسک افزایش می‌­یابد.