فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

  در زنجیرة تأمین جهانی، یک بندر دریایی به­عنوان بخش مهمی از شبکة بین­وجهی، نقشی محوری در پیوند میان؛ صادرکنندگان و واردکنندگان، تسهیل تجارت و توسعة شهر و مناطق پس­کرانه­ای ایفا می­کند. هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی سطح توسعه­یافتگی بنادر در نوار ساحلی دریای خزر و بررسی جایگاه کشورها در این منطقه از جهت تسهیل تجارت و توسعة مناطق پس­کرانه­ای می­باشد. پس از بررسی­های کلی و مقایسة عوامل و معیارها، از میان بنادر دریای خزر؛ ۱۲ بندر (امیرآباد، انزلی، نوشهر، اکتائو، کوریک، ترکمن­باشی، باکو، آلات، دوبندی، آستراخان، ماخاچ‌قلعه و علیا) به­عنوان مهمترین بنادر برای تحلیل انتخاب شدند. در مرحلة اول با طراحی پرسش­نامه­ای از نظرات ۸ خبره برای درک میزان اهمیت هر عامل و معیارهای آن در ارزیابی میزان توسعه­یافتگی بندر بهره گرفته شد. سپس با کمک روش «فوکام» وزن هر عامل و معیارهای آن محاسبه شد. طبق نظرسنجی صورت­گرفته، عوامل برون­زای خشکی با وزن ۰.۴۰۴ در انتخاب بندر بیشترین تأثیر را داشت؛ به این معنا که کاربران بندر ممکن است جذابیت بندر را تنها با ویژگی­های سنتی مانند زیرساخت بندر و خدمات اندازه‌گیری نکنند بلکه برای توسعة شبکه­های حمل­و­نقل داخلی و افزایش امکانات پشتیبانی مانند بنادر خشک ارزش قائل شوند. در مرحلة دوم، با استفاده از نتایج پرسش­نامه، وزن معیارها محاسبه شد و براساس روش تصمیم­گیری چندمعیاره (مارکوس) به رتبه­بندی بنادر دریای خزر براساس سطح توسعه­یافتگی آن­ها اقدام گردید. نتایج به­دست­آمده نشان می­دهد که بندر آستراخان روسیه با امتیاز (0.739) در رتبه اول، بندر باکو آذربایجان با امتیاز (0.705) در رتبه دوم و بندر ماخاچ‌قلعه روسیه و ترکمن­باشی ترکمنستان به­ترتیب با امتیاز (0.531 و 0.522) در رتبه­های سوم و چهارم قرار دارند. از میان بنادر ایرانی امیرآباد با امتیاز (0.503) به­عنوان توسعه‌یافته­ترین بندر ایران در شمال، بندر انزلی با امتیاز (۰.۳00) و بندر نوشهر با امتیاز (۰.۲73) در رتبه­های پنجم، هشتم و دهم شناخته شدند.