نوآوری های نظری درتحلیل ژئومورفولوژی ایران

نویسندگان

1 دانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 پژوهشگر پسا‌دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

4 استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

doi
10.22111/gdij.2025.50056.3686
چکیده

  ازسال 1378  که اولین کتاب "ژئومورفولوژی ایران" نگاشته شد تا سال 1403 بالغ برهفت کتاب با همین عنوان منتشرشده است و بررسی سرفصل‌ها و مطالب آن­ها، نشان از نوعی تحول در فهم ژئومورفولوژی ایران دارد؛ اگرچه مؤلفان به­شدت متأثر از مبانی زمین­شناسی ایران بوده‌اند. همین سیاق در مقالاتی که در زمینة ژئومورفولوژی ایران نگاشته شده، جریان دارد و البته تکوینی قابل تقدیر در کمّی­شدن مطالب دیده می‌شود. ازسال 1390 به بعد، کلیدواژگان جدیدی در ادبیّات ژئومورفولوژی ایران همچون؛ هویت مکانی، الگوی زیست جمعی، اقلیم اختری، دستگاه جغرافیایی ایران، ترامتنیت در ژئومورفولوژی، ژئودوالیتی و سازمندی‌های اجتماعی وارد شده است که از تغییر نگرش ژئومورفولوژیست‌های جوان ایرانی  و گرایش آن‌ها به تبیین ارتباط چشم‌اندازهای ژئومورفولوژی با انسان‌های ساکن در این سرزمین حکایت دارد. نکتة قابل‌تأمل دیگر این ایده‌ها آن است که این واژگان ترجمه‌شدة ژئومورفولوژیست‌های دیگر کشورها نیست  و به عبارتی محصول فکری خود این محققان است. این مقاله حاصل تحقیقی در مورد ‌اندیشه‌ها و نوآوری‌های نظری در ژئومورفولوژی ایران است که با استناد به­روش فراتحلیل، نظریه‌ها و ایده‌های جدید ژئومورفولوژیست‌های ایران واکاوی شده و نتایج حاصل از آن نشان­می‌دهد که؛ ادبیات ژئومورفولوژی جدید ایران، تغییر و گرایش پدیدارشناسانه به خود گرفته است. ژئومورفولوژی جدید ایران از کمند تکرار مباحث زمین‌شناسی، خود را رهانیده و مقولات جدیدی را مطرح می‌سازد که  ادبیات ژئومورفولوژی کلاسیک، کمتر شاهد آن است  و بالاخره این­که آن­چه در این نوشته‌ها دیده می‌شود، محصول تعمّق و دریافت‌های جدید محققان جوان ایرانی است و کمتر صبغة ترجمه دارد.