نوآوری های نظری درتحلیل ژئومورفولوژی ایران
نویسندگان
1 دانشیار ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 پژوهشگر پسادکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
4 استاد ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم جغرافیایی و برنامهریزی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22111/gdij.2025.50056.3686چکیده
ازسال 1378 که اولین کتاب "ژئومورفولوژی ایران" نگاشته شد تا سال 1403 بالغ برهفت کتاب با همین عنوان منتشرشده است و بررسی سرفصلها و مطالب آنها، نشان از نوعی تحول در فهم ژئومورفولوژی ایران دارد؛ اگرچه مؤلفان بهشدت متأثر از مبانی زمینشناسی ایران بودهاند. همین سیاق در مقالاتی که در زمینة ژئومورفولوژی ایران نگاشته شده، جریان دارد و البته تکوینی قابل تقدیر در کمّیشدن مطالب دیده میشود. ازسال 1390 به بعد، کلیدواژگان جدیدی در ادبیّات ژئومورفولوژی ایران همچون؛ هویت مکانی، الگوی زیست جمعی، اقلیم اختری، دستگاه جغرافیایی ایران، ترامتنیت در ژئومورفولوژی، ژئودوالیتی و سازمندیهای اجتماعی وارد شده است که از تغییر نگرش ژئومورفولوژیستهای جوان ایرانی و گرایش آنها به تبیین ارتباط چشماندازهای ژئومورفولوژی با انسانهای ساکن در این سرزمین حکایت دارد. نکتة قابلتأمل دیگر این ایدهها آن است که این واژگان ترجمهشدة ژئومورفولوژیستهای دیگر کشورها نیست و به عبارتی محصول فکری خود این محققان است. این مقاله حاصل تحقیقی در مورد اندیشهها و نوآوریهای نظری در ژئومورفولوژی ایران است که با استناد بهروش فراتحلیل، نظریهها و ایدههای جدید ژئومورفولوژیستهای ایران واکاوی شده و نتایج حاصل از آن نشانمیدهد که؛ ادبیات ژئومورفولوژی جدید ایران، تغییر و گرایش پدیدارشناسانه به خود گرفته است. ژئومورفولوژی جدید ایران از کمند تکرار مباحث زمینشناسی، خود را رهانیده و مقولات جدیدی را مطرح میسازد که ادبیات ژئومورفولوژی کلاسیک، کمتر شاهد آن است و بالاخره اینکه آنچه در این نوشتهها دیده میشود، محصول تعمّق و دریافتهای جدید محققان جوان ایرانی است و کمتر صبغة ترجمه دارد.