ارزیابی شدّت خشکسالی حوضة آبخیز «رضی‌چای» با استفاده از شاخص‌های VCI، TCI، VHI

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

2 دانشجوی دکترا، گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی دکترا، گروه جغرافیا طبیعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22111/gdij.2024.49000.3656
چکیده

خشکسالی به­عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی، امنیت غذایی و منابع آبی را به­شدت تهدید می‌کند. شناسایی و پایش مناطق مستعد خشکسالی با استفاده از روش‌های نوین، به‌ویژه در حوضة آبخیز «رضی‌چای»، از اهمیت زیادی برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی شاخص‌های محیطی شامل: دمای سطح زمین  (LST)، رطوبت خاک و شاخص پوشش گیاهی (NDVI) در دورة 2016 تا 2022 و با بهره‌گیری از داده‌های ماهواره‌ای« MODIS» در سامانة گوگل ارث انجین انجام شد. در این مطالعه، شاخص‌های خشکسالی   TCI، VCI و VHI محاسبه و تحلیل شدند. نتایج نشان­داد که بیشترین دمای سطح زمین در جنوب ‌غرب حوضه با 303 کلوین و کمترین دما در شمال‌شرق با 293 کلوین ثبت شده است. همچنین، رطوبت خاک در جنوب ‌غرب به کمینه مقدار خود (73/6 میلی‌متر) و در شمال ‌شرق به بیشینه مقدار (16 میلی‌متر) رسیده است. شاخص« NDVI» نیز بیشترین تراکم پوشش گیاهی را در جنوب ‌غرب و شمال‌ شرق حوضه با مقدار 15/0 نشان­داد. بررسی شاخص‌های خشکسالی نشان­داد که در بخش‌های مرکزی حوضه، شاخص «TCI» با مقدار 42/0 تنش گرمایی را افزایش داده است. همچنین، کاهش شاخص‌های VCI و VHI به­ترتیب با مقادیر 16/0 و 03/0- ، نشان‌دهندة افت قابل ‌توجه سلامت پوشش گیاهی در این مناطق بوده است. تحلیل همبستگی میان شاخص‌های خشکسالی و عوامل محیطی نشان­داد که شاخص «VHI» بیشترین همبستگی معنی‌دار را با« NDVI» در حدود 34/0 داشته است. در نهایت، این نتایج نشان­می‌دهد که با افزایش دمای سطح زمین و کاهش رطوبت خاک، خشکسالی تشدید شده و به سلامت پوشش گیاهی آسیب جدی وارد شده است.