تدقیقی بر مبانی نظری- اندیشهای و عملیاتی برنامههای توسعۀ شهری مطالعة موردی: شهر رشت
نویسندگان
1 استاد گروه جغرافیا انسانی و برنامهریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 پژوهشگر پسا دکترا، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه گیلان، رشت
doi
10.22111/gdij.2024.49183.3662چکیده
امروزه پاسخ به مسائل و چالشهای درونی و بیرونی شهرها بهخصوص در کلانشهرها، تبدیل به مهمترین و اصلیترین دغدغۀ مدیریت شهری شده است. معمولا طرحها و برنامههای شهری بهعنوان سندی برای ارائۀ وضع موجود، به چالشها، تأکید بر قوتها و فرصتها، چشماندازسازی و... اشاره داشتهاند؛ لذا پژوهش حاضر بر آن بوده است تا به واکاوی نظری و عملیاتی برنامههای توسعهای در شهر رشت بپردازد. بدینمنظور براساس تئوری زمینهای، نوع پاسخگویی به این هدف کیفی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و مصاحبة عمیق با 30 نفر از صاحبنظران سطح شهری بوده است. همچنین با استفاده از نرمافزار «MAXQDA» اقدام به استخراج کدهای باز و محوری و در نهایت کدگذاری گزینشی با بهرهگیری از پتانسیلهای شهر و نظر نخبگان شده است. نتایج بررسیهای صورتگرفته نشانمیدهد مهمترین مؤلفههای نظری اندیشهای در بعد علی شامل: نظام برنامهریزی کشور و محتوای طرحهای جامع و مشکلات اجرایی، مشکلات مربوط به ماهیت حقوقی، اموال و داراییهای شهرداریها و مراجع قضایی و ... است. در بعد پدیده شامل: غفلت مسائل اجتماعی،گرایش تقاضا برای تغییر کاربری زمین شهری در رشت بهواسطۀ جهتگیریهای غیر علمی در طرحهای توسعة شهری و... میباشد؛ در بعد راهبرد شامل: جهتدهی برنامه بهسوی دستور کار اقدامات آینده، ارائة ماتریسی که متغیرهای محیطی بهطور منظم در آن چیده شده باشند و غیره است و نهایتا در بعد پیامد شامل: کاهش فشارهای فزآینده ناشی از؛ تغییرات محیطی، توسعة پویش تغییر مداوم و... بوده است. همچنین در بخش عملیاتی الگو مشاهده میشود که در مفهوم علی، مهمترین مقوله شامل: نارساییهای عمیق کالبد و محتوا؛ در بخش پدیده، مقولة چندپارگیهای منتج به تضعیف و ناکارامدی نظام و طرحهای شهری؛ در بخش راهبرد مقولة لزوم خودپالایی ریشهای و بازسازی هدفمند با تأکید بر الزامات توسعهای پراگماتیسم و نهایتاً در بخش پیامد مقولة عدم تکافوی راهکارهای موجود برای توسعة عملیاتی و آیندهنگر مهمترین مقولاتی بودهاند که هر کدام مفاهیم مترتب بر خود را داشتهاند.
