بررسی رویکرد آنگلیکا نویورت به مفهوم مصحف قرآنی

نویسندگان

1 نویسندۀ مسئول، استادیار گروه الهیات گرایش قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور استان تهران، ایران،

doi
10.22034/qer.2025.11717
چکیده

هدف: این مقاله با هدف واکاوی نظام‌مند و ارزیابی انتقادی رویکرد آنگلیکا نویورت، قرآن‌پژوه آلمانی، به مفهوم «مُصحَف» قرآنی انجام شده است. مسئله محوری، فهم چیستی مصحف به عنوان متن مکتوب و نسبت آن با قرآن به عنوان اعلان شفاهی است. روش پژوهش: روش این مقاله تحلیلی-انتقادی است. نویسنده با بررسی پروژه «کورپوس کورانیکوم» و مبانی نظری نویورت (از جمله تاریخ‌گذاری در بستر «دوران متأخر باستان»، دوگانه قرآن/مصحف، بینامتنیت، و نظریه شفاهی‌ت)، ضمن احصای دستاوردها، به نقد ساختاری و روش‌شناختی دیدگاه او پرداخته است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که مهم‌ترین دستاورد نویورت، احیای تاریخمندی زمینه‌مند قرآن و ارائه چهارچوبی جدید در قرآن‌پژوهی غرب است. با این حال، رویکرد او با محدودیت‌های بنیادینی مواجه است: خطر تقلیل‌گرایی در دوگانۀ شفاهی-مکتوب، اتکای بیش از حد به تاریخ‌گذاری‌های کلاسیک نولدکه، غفلت نسبی از سنت تفسیری درون‌اسلامی، ضعف در تبیین تنوع ژانری قرآن (به ویژه سوره‌های مدنی)، و عدم ادغام یافته‌های نوین نسخه‌شناسی. نتیجه‌گیری: رویکرد نویورت اگرچه یک پارادایم ضروری و اثرگذار بنیان نهاده، برای دستیابی به تحلیلی جامع از مصحف نیازمند تلفیق با شواهد نسخه‌شناختی جدید و گفت‌وگوی نظام‌مند با میراث تفسیری اسلامی است. ارزش کار نویورت بیشتر در گشودن پرسش‌های اساسی و ترسیم مسیری نوین است تا ارائه پاسخ‌های نهایی.