فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: در رسم‌الخط قرآن کریم، برخی واژگان مشابه در بافت‌های گوناگون با دوگانگی نوشتاری ظاهر می‌شوند که با قواعد رسم‌الخط عربی کلاسیک سازگار نیست. یکی از مصادیق مهم این دوگانگی، تفاوت در نگارش حرف «تاء» به دو صورت باز (ت) و بسته (ة) است. هدف این پژوهش، تحلیل این پدیده به مثابۀ یک فراهنجاری خط‌شناختی و تبیین آن در پرتو نظریۀ استعاره مفهومی است.روش تحقیق: پژوهش حاضر از نوع بنیادی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده‌های قرآنی مرتبط با دو املای حرف تاء استخراج و بر اساس چارچوب نظری استعاره مفهومی تحلیل گردید تا منشأیی جسمانی و معناشناختی برای این تفاوت‌های نوشتاری روشن شود.یافته‌ها: نتایج نشان داد که دو صورت نوشتاری تاء، بازتاب استعاره‌ای هستی‌شناختی مبتنی بر حوزه مبدأ «ظرف» هستند؛ به‌گونه‌ای که «ة» بر ظرف بسته و مفاهیمی همچون ناشناختگی، بالقوگی، انحصار و انسداد دلالت دارد، در حالی‌که «ت» به مثابۀ ظرف باز، بر فراخی، شناختگی، فعلیت، رهابودن و استمرار اشاره می‌کند.نتیجه‌گیری: این پژوهش اثبات می‌کند که تغییرات رسم‌الخطی در قرآن کریم نه‌تنها اتفاقی یا صرفاً محصول سنت‌های املایی نیست، بلکه واجد دلالت‌های مفهومی و شناختی است. بر این اساس، رسم‌المصحف را می‌توان به مثابۀ بازتابی از تجربه جسمانی و ساختارهای ذهنی انسان تحلیل کرد. چنین رهیافتی، امکان پیوند میان مطالعات قرآنی و زبان‌شناسی شناختی را فراهم می‌آورد و چشم‌اندازی تازه برای تفسیر نوشتار قرآنی می‌گشاید.