فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: اختلاف در قرائت قرآن از همان دوران پیامبر اکرم (ص) وجود داشته و روایات اهل سنت به روشنی از این اختلافات گزارش داده‌اند. هدف پژوهش حاضر، بررسی چگونگی تعامل پیامبر اسلام (ص) و صحابه با مسئلۀ اختلاف در قرائت قرآن است تا ابعاد جدیدی از سیره نبوی و تاریخ قرآن روشن شود و الگوهایی برای مواجهۀ مسلمانان با اختلافات قرائات در عصر حاضر ارائه گردد.روش: این تحقیق به روش توصیفی–تحلیلی و بر پایۀ مطالعۀ کتابخانه‌ای انجام شده است. در گام نخست، روایات مربوط به اختلاف قرائت در زمان پیامبر (ص) از منابع معتبر اهل سنت و تاریخ‌نگاری‌های قرآنی گردآوری شد. سپس این روایات با تکیه بر اصول تحلیل تاریخی و منابع معتبر قرآنی بررسی گردید تا واکنش پیامبر و صحابه در برابر این اختلافات آشکار شود.یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که اختلاف در قرائت قرآن در عصر پیامبر امری طبیعی و رایج بوده است. در بیشتر موارد، صحابه اختلافات را به‌صورت مسالمت‌آمیز حل می‌کردند، اما در مواردی شدید، به پیامبر مراجعه می‌نمودند. پیامبر (ص) غالباً هر دو قرائت را تأیید و صحابه را به پرهیز از مجادلات و تمرکز بر تلاوت قرآن دعوت می‌کردند. در عین حال، در مواردی مانند اختلاف بر سر شمار آیات سوره احقاف، پیامبر (ص) به دلیل بی‌اهمیت بودن موضوع و درگیری بی‌مورد صحابه، به شدت ناراحت شدند. همچنین، سلسله‌مراتب رجوع صحابه از معلمان قرآن (ابن‌مسعود، ابی بن کعب و زید بن ثابت) به پیامبر نشان‌دهندۀ نظارت پیامبر بر آموزش قرآن در جامعۀ اسلامی بود.نتیجه‌گیری: اختلاف در قرائت قرآن در زمان پیامبر (ص) طبیعی بوده و پیامبر با رویکردی مسالمت‌آمیز، مانع تبدیل این اختلافات به عامل تفرقه می‌شدند. پیامبر تنها نسبت به اختلافات جزئی و غیرضروری واکنش منفی نشان می‌دادند و در سایر موارد، با تأیید قرائت‌های مختلف، صحابه را به تلاوت و وحدت دعوت می‌کردند. این الگو می‌تواند برای مسلمانان معاصر در مواجهه با اختلافات قرائت آموزنده باشد و راهکار عملی برای کاهش منازعات قرآنی فراهم آورد.