تحلیل پیشران‌های پایداری اکولوژیکی شهرهای ساحلی با رویکرد تطبیقی مطالعة موردی: شهرهای ماهشهر، هندیجان، گناوه، بوشهر و عسلویه

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22111/gdij.2024.47640.3607
چکیده

    مناطق ساحلی با ارائة خدمات اکوسیستمی متعدد، به‌عنوان فعال‌ترین مناطق کرة زمین شناخته می‌شوند و در سال‌های اخیر با بیشترین تمرکز فعالیت‌های انسانی و رشد اقتصادی روبرو شده‌اند. فرآیند متابولیسم شهری در این مناطق، سبب بهره‌برداری از منابع  بیش از توان اکولوژیکی شده است و درنتیجة آن پایداری این مناطق با چالش جدی مواجه شده است. هدف این مطالعه، شناسایی پیشران‌های پایداری اکولوژیکی در شهرهای ساحلی خلیج‌ فارس با رویکرد کیفی و به­روش توصیفی- تحلیلی است. بدین­منظور از روش تحلیل عاملی اکتشافی در محیط نرم‌افزار «SPSS» برای شناسایی پیشران‌های پایداری اکولوژیکی شهرهای ساحلی و از روش‌های تصمیم‌گیری چندشاخصة «SWARA» و «MABAC» به­ترتیب برای وزن­دهی و تعیین اهمیت نسبی پیشران‌ها و  رتبه‌بندی شهرهای ساحلی بر اساس این پیشران‌ها استفاده شد. جامعة آماری در مرحلة نخست شامل متخصصان و صاحب­نظران فعال در مدیریت شهرهای ساحلی و مراکز علمی مرتبط نظیر: شهرداری‌ها، سازمان اقیانوس‌شناسی، ادارة بنادر، پژوهشکده‌های دانشگاه خلیج ‌فارس و ... بوده است. در مراحل دوم و سوم نیز جامعة آماری شامل گروه کارشناسان است که از بین جامعة آماری مرحلة نخست انتخاب ‌شده‌اند. بر اساس نتایج و همبستگی درونی بین متغیرها، تعداد 10 عامل به‌عنوان پیشران‌های  پایداری اکولوژیکی شهرهای ساحلی بر اساس روابط همبستگی بین متغیرهای مورد پژوهش شناسایی شد که پس از نام‌گذاری، شامل: پیشران‌های "مدیریت شهری پایدار"، "حکمرانی سواحل"، "اقدامات حفاظتی"، "پیامدهای متابولیسم شهر" و ... هستند. همچنین بر اساس نتایج پیشران‌های "حکمرانی سواحل"، "مدیریت شهری پایدار"، "توسعة اقتصادی" به­ترتیب با وزن‌های 0.41، 0.23 و 0.13 بیشترین اهمیت و پیشران‌های "عوامل محیطی" و "توسعة آگاهی‌های شهروندی" به­ترتیب با وزن‌های 0.2 و 0.1 کمترین اهمیت را دارند. نتایج مقایسة تطبیقی شهرهای ساحلی مورد مطالعه نشان­داد که شهرهای بوشهر و ماهشهر به­ترتیب با وزن‌های0.350 و 0.151 بیشترین پایداری نسبی و شهرهای گناوه و هندیجان با وزن0.071- و 0.0191- کمترین پایداری نسبی را دارند.