فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: یکی از مباحث مهم در تاریخ علوم قرآنی، بررسی نقش عمر بن خطاب در گسترش دانش قراءات و تعمیق اختلافات آن است. پژوهش حاضر با این فرضیه سامان یافته است که خلیفه دوم با اهدافی چون جلب توجه جامعه به قرآن و دور نگه داشتن اذهان از منازعات سیاسی و کلامی، سیاست‌هایی را در حوزه قراءات اتخاذ کرد که موجب گسترش اختلاف در این دانش شد.روش پژوهش: این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی انجام شده و گزارش‌های تاریخی و روایی مرتبط از منابع متقدم شیعه و اهل سنت گردآوری و دسته‌بندی گردید. سپس با رویکرد تحلیلی، نقش سیاسی، کلامی، قبیله‌ای و فقهی خلیفه دوم در این حوزه تبیین شد.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که عمر بن خطاب در چهار عرصه نقش‌آفرینی کرده است: ۱. ایجاد و تثبیت طبقه‌ای از قاریان و به‌کارگیری آنان در مناصب حکومتی؛ ۲. حضور در سلسله اسناد قرائات برخی از قاریان بزرگ؛ ۳. ارائه قراءات شخصی متأثر از انگیزه‌های سیاسی، قبیله‌ای و کلامی؛ ۴. تولید و ترویج احادیث «سبعة أحرف» و طرح نظریۀ تحریف. قراءات منسوب به او بیانگر نفوذ اندیشه‌های انسانی در شکل‌گیری این دانش است.نتیجه‌گیری: عملکرد عمر بن خطاب در شکل‌گیری و گسترش دانش قراءات محوری بوده و سیاست‌های او موجب مشروعیت‌بخشی به اختلاف قراءات و ورود انگیزه‌های سیاسی و اجتماعی به این دانش گردید. این روند، به قراءات رنگی غیروحیانی بخشید و مسیر تحولات بعدی علوم قرآنی را تحت تأثیر قرار داد.