نقش علما در پیشرفت و گسترش تجوید
نویسندگان
1 نویسنده مسئول، دانش آموخته سطح چهار رشته علوم وفنون قرائات،مجتمع عالی قرآن وحدیث،جامعه المصطفی العالمیه ،قم، ایران
2 استادیار جامعة المصطفی ص العالمیة، قم، ایران
3 استادیار، مجتمع عالی قرآن وحدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران
doi
10.22034/qer.2025.20482.1281چکیده
هدف: پژوهش حاضر به بررسی نقش علمای اسلام در پیشرفت و گسترش علم تجوید میپردازد. پرسش اصلی این است که دانشمندان مسلمان چه نقشی در تدوین، تثبیت و انتقال قواعد تجوید داشتهاند و این تلاشها چگونه به استقلال این دانش منجر شد.روش: روش تحقیق به صورت توصیفی ـ تحلیلی و تاریخی ـ اسنادی است. دادهها با مطالعه کتابخانهای گردآوری شده و شامل آثار برجسته تجویدی، شرححال و تألیفات علمای بزرگ و بررسی نسخههای خطی میباشد.یافتهها: در قرون نخستین، آموزش تجوید ماهیتی شفاهی و سماعی داشت و پیامبر اسلامa و صحابه نخستین آموزگاران قرآن بودند. با گسترش اسلام و ورود اقوام غیرعرب، نیاز به تدوین قواعد دقیق آشکار شد. علما با نگارش آثار ارزشمندی همچون حرز الأمانی شاطبی، النشر فی القراءات العشر ابن جزری، و رسائل ابوعمرو دانی، علم تجوید را از دل علوم زبانشناسی و قرائات استخراج کرده و آن را به دانشی مستقل تبدیل کردند. نقش عالمان بزرگی همچون خلیل بن احمد فراهیدی، سیبویه، ابو مزاحم موسی خاقانی و ابن جزری در این روند برجسته است.نتیجهگیری: علم تجوید، که در ابتدا صرفاً سنتی شفاهی بود، بهمرور به دانشی مکتوب و مستقل بدل شد. این تحول مرهون تلاشهای علمای اسلام است که با تدوین قواعد علمی، هم در حفظ قرآن کریم و هم در صیانت از زبان عربی و فرهنگ اسلامی نقشی اساسی ایفا کردند.
