فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: روایت «سبعة أحرف» از مهم‌ترین موضوعات در تاریخ قرآن و اختلاف قرائات است که به‌سبب تحریرهای متنوع، برداشت‌های گوناگونی از آن ارائه شده است. این پژوهش با هدف تاریخ‌گذاری دقیق این روایت و بررسی نسبت آن با مسئلۀ اختلاف قرائات و قرائات سبعه، در منابع شیعه و اهل سنت انجام شده است.روش تحقیق: این پژوهش با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس روش تاریخ‌گذاری ترکیبی إسناد-متن صورت گرفته است. ابتدا تحریرهای مختلف روایت در منابع بررسی و شبکه إسناد ترسیم شد. سپس با تحلیل محتوای روایات و افزودن داده‌های سندی به تحلیل متن، امکان ارزیابی سیر تاریخی و معنایی روایت فراهم گردید.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که روایت «سبعة أحرف» در منابع اهل سنت به‌مراتب گسترده‌تر از منابع شیعه نقل شده و در منابع اولیه شیعی جز در خصال شیخ صدوق وجود ندارد. بررسی اسناد نشان داد اغلب روایات فاقد حلقۀ مشترک اصلی‌اند، مگر روایت اختلاف عمر و هشام در سورۀ فرقان که دارای حلقۀ مشترک اصلی (ابن شهاب زهری) و حلقه‌های فرعی (مالک بن انس و لیث) است. از نظر محتوایی، برخی روایات هفت حرف را به حوزه معنایی و تفسیری قرآن مربوط دانسته‌اند و برخی آن را به اختلاف در قرائت پیوند زده‌اند.نتیجه‌گیری: روایت سبعة أحرف، برخلاف شهرت رایج، ارتباط مستقیمی با مسئلۀ قرائات سبعه ندارد. با توجه به واکنش‌های صحابه نسبت به اختلاف قرائت و نیز مکی بودن سورۀ فرقان، می‌توان دریافت که اختلاف قرائات به معنای اصطلاحی آن در آغاز اسلام رایج نبوده است. بر این اساس، نزول قرآن بر هفت حرف ضرورتی ندارد و فهم درست این روایات باید در چارچوب معنایی و تفسیری قرآن تحلیل شود.