فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: قرآن کریم به‌عنوان محور اصلی فرهنگ و تمدن اسلامی، همواره موضوع تلاش‌های گسترده در حفظ و ترویج بوده است. یکی از مهم‌ترین ابزارها در این زمینه، علوم و فنون قرائات است که در عصر صحابه و تابعین نقش برجسته‌ای در گسترش فرهنگ و معارف قرآنی ایفا کردند. هدف این پژوهش، بررسی جایگاه قرائات و اختلافات قرآنی در توسعه فرهنگ اسلامی و تأثیر آن بر علوم تفسیری و فقهی در سده‌های نخست هجری است.روش تحقیق: این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. داده‌ها از منابع تاریخی، تفسیری و آثار مفسران و قاریان اولیه گردآوری و تحلیل شده‌اند. بررسی مصاحف صحابه و تابعین و تحلیل نقش آنان در تعلیم و تعلم قرآن، از محورهای اصلی تحقیق بوده است.یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد که اختلاف قرائات و تنوع مصاحف شخصی صحابه همچون مصحف امام علی، ابن مسعود و ابی بن کعب، علاوه بر حفظ متن قرآن، به ترویج معارف قرآنی و ایجاد تنوع در فهم قرآن کمک کرد. این اختلافات، زمینه‌ساز رشد علوم تفسیری، فقهی و کلامی شدند و به شکل‌گیری استنباطات فقهی جدید انجامیدند. همچنین، معلمان قرآن از جمله ابن مسعود، ابن عباس و زید بن ثابت در مراکز علمی مانند مدینه، کوفه و بصره، نقشی حیاتی در تربیت حافظان و قاریان قرآن و گسترش فرهنگ قرآنی داشتند.نتیجه‌گیری: علوم و فنون قرائات و اختلافات قرائت در دوران صحابه و تابعین، نقش محوری در حفظ و ترویج قرآن و معارف اسلامی ایفا کردند. این اختلافات نه تنها عامل تفرقه نبودند بلکه موجب غنای علمی و فرهنگی در جوامع اسلامی شدند. مصاحف و تلاش‌های آموزشی صحابه و تابعین میراثی ارزشمند برای نسل‌های بعدی بر جای گذاشت و بستر شکل‌گیری تمدن اسلامی و اشاعه جهانی فرهنگ قرآنی را فراهم ساخت..