فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شکل‌گیری و رشد سکونتگاه­های غیر رسمی، یکی از مهمترین دغدغه­های مدیریت شهری در ایران و کشورهای در حال توسعه است. کلان­شهر مشهد، بزرگترین مرکز جمعیتی و مقصد بسیاری از مهاجرت­ها در نیمة شرقی کشور می‌باشد. این پژوهش به شناخت عوامل تأثیرگذار بر شکل‌گیری و رشد سکونتگاه‌های غیر رسمی در کلان‌شهر مشهد پرداخته است. بدین منظور چهار پهنة: سیدی، جادة قدیم قوچان، خواجه­ربیع و قلعه­ساختمان  انتخاب شد و مورد مطالعه قرارگرفت. نتایج پژوهش نشان­داد که عامل مدیریت کلان و محلی با 9/20 درصد از واریانس کل، بیشترین سهم را در شکل‌گیری و رشد سکونتگاه‌های غیر رسمی مشهد به خود اختصاص داده است. دسترسی به خدمات رفاهی و اشتغال با 9/15 درصد، شرایط محیط طبیعی و مسکونی محل سکونت قبلی با 13 درصد، عامل ارتباطات فضایی و کالبدی با 9/10 درصد و روابط قومی و اجتماعی با 8/9 درصد، از دیگر عوامل مهم مؤثر بر شکل‌گیری و رشد سکونتگاه‌های غیر رسمی مشهد می­باشند و این 5 عامل در مجموع، 6/70 درصد از واریانس کل را تشکیل می‌دهند. علاوه بر این؛ میانگین وزنی شاخص‌های رشد سریع‌تر محدوده‌ها از برنامه (69/4)، ضعف مدیریت شهری (55/4)، ناکارآمدی برنامه‌های دولت (41/4)، بیکاری (38/4)، دستیابی به درآمد بیشتر (32/4) و ارزانی زمین و اجاره‌بها (25/4)، به­عنوان مهم‌ترین شاخص‌های تأثیرگذار در ذیل عوامل شکل‌گیری و رشد سکونتگاه‌های غیر رسمی مشهد شناسایی شده‌اند. لزوم توجه همزمان به مسائل در مبدأ و مقصد مهاجرت، با تأکید بر دو عامل مدیریت و اقتصاد در کنترل رشد سکونتگاه‌های غیر رسمی بیار کلیدی است. ایجاد پایداری اقتصادی از طریق فرصت‌های شغلی برای کاهش تحرک نیروی کار در مبدأ، ترویج کشاورزی بهره­ور در جهت کاهش فقر و بیکاری، بهبود زیرساخت‌های ارتباطی، امنیت و تسهیلات اعتباری و سیاست‌های مناسب توسعة مسکونی ازجمله راهکارهای عملیاتی در مبدأ مهاجرت می­باشند. همچنین مدیریت یکپارچة شهری، حفظ اراضی کشاورزی، کنترل قیمت زمین و تأمین مسکن و توسعة مردم­پایه در محلات نیز می‌تواند به کنترل رشد شهرها و سکونتگاه‌های غیر رسمی کمک نماید.