قرائات قرآن از نگاه فیض کاشانی

نویسندگان

1 نویسنده مسئول، دانشجوی دکترای گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه ایلام.

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه ایلام.

3 دانش آموخته دکترای علوم قرآن و حدیث و قائم مقام مرکز چاپ و نشر قرآن کریم

doi
10.22034/qer.2025.16559.1246
چکیده

از جمله مسائل مهمى که در علوم قرآنى به آن پرداخته مى‏شود، قرائات مختلف قرآن کریم به ویژه تأثیر قرائات بر تفسیر و دیدگاه قرائی مفسر است. این مسئله شامل همه تفاسیر از جمله تفاسیر روائی نیز می‌شود و مفسر قبل از آنکه به تفسیر آیه و بیان واژگان آن بپردازد، چاره‌ای جز بیان قرائت الفاظ آیه ندارد؛ درنتیجه گاهی مفسر قرائت مشهور را نپذیرفته و قرائتی دیگر را اختیار می‌کند. بر همین اساس،ملا محسن فیض کاشانی از علمای قرن 11 هجری، در تفسیر صافی که از برجسته‌ترین تفاسیر روائی شیعه و جهان اسلام است، به گزارش انواع قرائات و اختلاف آنها اهتمام داشته است.از نظر وی هیچکدام از قرائات موجود، متواتر نیست و در تفسیر خود قرائت خاصی را بر دیگری ترجیح نمی‌دهد.فیض در انعکاس قرائات در تفسیر خود،روشهایی را در پیش گرفته مانند: گزارش اقوال مختلف بدون بررسی آنها،توضیح معانی وقواعد ادبی واژگان وبیان آراءفقهی.همچنین وی اهتمام ویژه‌ای به گزارش قرائات اهل‌بیت(ع) داشته و قرائت منقول از معصومین را ذیل آیات بیان می‌کند. او از گزارش این گونه قرائات در تفسیر خود بهره‌های زیادی برده، از جمله:بالابردن غنای محتوای تفسیر،فهم بهتر آیات،رفع شبهات،تصحیح قرائت دیگران و بیان تأویل آیات.قرائتی که فیض در تفسیر، مبنا قرار داده، قرائت مشهور شیعه یعنی روایت حفص از عاصم است، اما در تفسیر آیات گاه برمبنای این قرائت تفسیر کرده وسایر قرائات را گزارش می‌کند،گاهی هم برپایه قرائات دیگر تفسیر کرده و به روایت حفص اشاره می‌نماید و تنها در 1مورد، قرائت حفص را مردود اعلام کرده و به قرائات دیگر، تفسیر می‌کند.