شناسایی تغییرات شروع، پایان و طول دوره ی فصل برف گیری در ایران به کمک داده های سنجنده‌ی مودیس

نویسندگان

1 استادیار دانشکده علوم جغرافیایی و برنامه‌ریزی، دانشگاه اصفهان، ایران

doi
10.22111/gdij.2024.46280.3556
چکیده

هدف از پژوهش حاضر واکاوی شروع، پایان و طول دورۀ فصل برف­گیری در ایران است. برای این منظور، داده‌‌های روزانۀ «سنجندۀ مودیس» برای بازۀ زمانی 1/1/1379 تا 29/12/1399 در تفکیک مکانی 500 متری، از تارنمای ناسا دریافت گردید. در گام اول، به­کمک پالایه­های زمانی و مکانی اثر ابرناکی از داده­های اولیه حذف­ گردید و در گام بعدی، چیدمان داده­ها از مبدأ اول فروردین به­سال آبی؛ یعنی اول ماه مهر تبدیل­­شد و برای هر سال آبی، ماتریسی در ابعاد 7541502 × 365 ساخته­شد که سطرها نمایندۀ هر روز سال و ستون­ها نمایندۀ یاخته­های مکانی بود و در مرحلۀ بعدی، اولین روزی که یک یاخته پوشیده از برف شده بود (بر پایۀ روزهای سپری­شده از اول مهر) برای هر سال آبی استخراج­شد. این فرآیند، به­تفکیک هر سال آبی انجام گرفت و در نهایت، ماتریسی در ابعاد 7541502 × 20 ساخته­شد که سطرها نمایندۀ اولین روزی است که «سنجندۀ مودیس» بر روی یک یاخته، برف گزارش کرده است و ستون­ها نیز نمایندۀ یاخته­های مکانی بود. همین فرآیند برای محاسبۀ پایان فصل برف­گیری انجام گرفت با این تفاوت که به­جای محاسبۀ اولین روزی که یک یاخته پوشیده از برف شده است، آخرین روزی که یک یاخته پوشش برف گزارش کرده و پس از آن دیگر برفی بر روی آن ثبت نشده است، محاسبه­گردید. یافته‌ها نشان­می‌دهد به­طور کلی در بخش‌های غربی، شروع فصل برف‌گیری در حال کشیده­شدن به­سوی زمستان است اما در بخش‌های شمال‌ غرب کشور، در دامنه‌های شمالی البرز و در بخش‌هایی از زاگرس جنوبی، شروع فصل برف‌گیری در حال پیشروی به­سوی فصل پاییز است. در بسیاری از مناطق مرتفع غربی، شمال‌ غربی و همچنین بر روی رشته‌کوه‌های البرز، پایان فصل برف‌گیری در حال پیشروی به­سوی اواخر زمستان و فصل بهار است.