فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه‌های اخیر مشکلات محیط زیستی ناشی از فعالیت‌های انسانی، به­عنوان یک چالش جدی برای توسعة پایدار جهانی مطرح شده‌اند. یکی از مفاهیم کلیدی در این زمینه، ردپای بوم‌شناختی است که به‌میزان مصرف منابع طبیعی توسط جامعة انسانی اشاره دارد و در مقایسه با مفهوم ظرفیت زیستی که نشان‌دهندة توانایی زمین برای تأمین نیازهای انسانی و جذب پسماندها است، کمبود بوم‌شناختی منطقه را مورد ارزیابی قرار می‌دهد. پژوهش حاضر، به تحلیل تولیدات بیولوژیکی به­منظور محاسبۀ میزان بار و فشار وارده بر طبیعت در اثر بهره‌برداری انسان و میزان ظرفیت زیست‌کره جهت ارائۀ زمین مورد نیاز برای جذب کربن، مصارف انرژی، حمل‌ونقل و . . .  پرداخته است. در این پژوهش برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش ردپای اکولوژیک با واحد اندازه‌گیری هکتار جهانی (gha) استفاده شده و کمبود بوم‌شناختی شهرستان‌های استان مازندران برآورد شده است. نتایج نشان می‌دهد سرانۀ کمبود بوم‌شناختی کل استان در سال 1400، برای هر مازندرانی 49/0- درصد هکتار جهانی است. این مهّم بیانگر عدم تعادل میان فعالیت‌های اقتصادی و حفظ محیط‌ زیست و همچنین مصرف بیش‌ازحدّ منابع طبیعی است. قائم­شهر با بیشترین سرانۀ کمبود بوم‌شناختی (03/1- هکتار جهانی) ناپایدارترین شهرستان و گلوگاه با بیشترین سرانۀ مازاد بوم‌شناختی (54/2 هکتار جهانی) پایدارترین شهرستان استان هستند. پژوهش حاضر می‌تواند پایه‌ای برای تصمیم‌گیران و مسئولان جهت اتخاذ تدابیر مناسب و تصمیم‌گیری‌های آگاهانه برای حفظ محیط‌ زیست باشد و توسعة پایدار مناطق را ایجاد کند.