مقایسة تطبیقی دانه‌بندی قطعات در بافت‌های شهری با استفاده از پردازش شیء‌گرای تصاویر ماهواره‌ای (مطالعة موردی: محله‌های منجم و یوسف‌آباد تبریز)

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22111/gdij.2024.42250.3400
چکیده

  در ایران، گستردگی بافت­های فرسوده و حاشیه و ناکارآمدی مکانیسم­های مواجه با این بافت­ها، به­عنوان مسأله اساسی در برنامه­ریزی و مدیریت شهری مطرح است. علی­رغم قدمت مکاتب شکل­شناسی، پژوهش‌های محدودی در حیطة گونه­شناسی بافت شهری صورت گرفته است. امروزه تکنیک­های سنجش از دور و GIS روش­های مناسبی برای جمع­آوری داده­ها و تصمیم­گیری سریع و دقیق در مطالعات محیطی محسوب می­شوند. هدف اصلی این پژوهش، مقایسة تطبیقی دانه­بندی قطعات است. جهت انجام پژوهش از تصاویر ماهواره­ای IRS، سنجندة (Liss) در سال 2017 و تصاویر سنتینل 2، باندهای 2، 3، 4، 8 (مرئی) با قدرت تفکیکی مکانی 10 متر استفاده شده­ و سعی بر آن بوده­است که بهترین روش­ها و معیارها جهت ارزیابی دانه­بندی قطعات با استفاده از تکنیک­های سنجش از دور به­ویژه روش شیءگرای تصاویر اتخاذ گردد. پس از انجام تصحیحات لازم، تصاویر در محیط نرم‌افزاری eCognition پردازش شده و از الگوریتم‌های شیءپایه جهت ارزیابی استفاده شده است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان­داد که این روش­ (طبقه­بندی آستانه­گذاری شیءگرا) با دقّت کلّی 93 درصد و ضریب کاپای 91 درصد از دقّت خوبی جهت ارزیابی برخوردار است و در هر دو بافت مورد مطالعه (فرسوده و حاشیه) نیز، شاخص­های ریزدانگی و نفوذناپذیری به­طور ملموسی وجود دارند. بدین­صورت که در هر دو بافت، مساحت بیش از 50 درصد پلاک­ها زیر 200 مترمربع می­باشد. همچنین از دیگر نتایج تحقیق آن­ است که تفاوت محسوسی در بین بافت­های فرسوده و حاشیة شهر وجود ندارد و هر دو محدودة مورد مطالعه، دارای بافت ریزدانه و نفوذناپذیر هستند. علاوه بر این، استفاده از فناوری­های نوین مانند سنجش از دور، سبب کاهش چشمگیر در مطالعات میدانی،  زمان و هزینه شده و امکان مطالعة دانه­بندی بافت­ها را فراهم آورده ­است.