شناسایی و تحلیل عوامل بازدارندۀ تأمین محیط جغرافیایی تابآور در نواحی روستایی مرزی مطالعۀ موردی: روستاهای شهرستان مریوان
نویسندگان
1 دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی ، دانشگاه پیام نور ، تهران، ایران
doi
10.22111/gdij.2023.7489چکیده
ماهیت زیستپذیری، کیفیت زندگی و در مقیاسی گستردهتر، پایداری نواحی روستایی با تابآوری، آمیختهشده و بر این اساس امروزه در عرصۀ برنامهریزی روستایی بهجای تمرکز بر آسیبپذیری (شکلگیری بحران و مدیریت آن) بر تابآورکردن اجتماعات محلی (مدیریت ریسک و کنش فعالانه) تأکید میشود. در این میان، تحقق تابآوری بهدلیل ماهیت پیچیده، چندبُعدی، سیستمی و تعدد فعالان و بازیگران در محیط درونی و بیرونی متغیر امروزی، نیازمند فراهمبودن شرایط، نیازها و الزاماتی در محیط روستایی است که فقدان آنها به معنی ایجاد موانع و چالشهای متعدد و تداوم آسیبپذیری محیطی بوده و در راستای تغییر وضعیت و حرکت در مسیر تابآوری، شناسایی این چالشها و موانع و رفع آنها، میتواند گام مبنایی و مهمی تلقی شود. پژوهش کاربردی حاضر نیز با این هدف در نواحی روستایی مرزی پرمخاطره و محروم مرزی شهرستان مریوان با روشی توصیفی-تحلیلی و ماهیتی کمّی-کیفی (آمیخته) انجام گرفته است. در بخش کیفی، شناسایی موانع و چالشهای پیشِروی تأمین محیط تابآور در نواحی روستایی مورد مطالعه و در بخش کمّی، سعی بر تأیید و تعمیم یافتههای بخش کیفی و ارائۀ تحلیل از وضعیت عملکرد این موانع بوده است. در بخش کیفی از روش مصاحبۀ عمیق و باز و در بخش کمّی از توزیع پرسشنامه، بهره گرفته است. جامعۀ آماری پژوهش، مشتمل بر مدیران توسعهای، دهیاران و شوراهای روستایی، آگاهان محلی روستایی، متخصصان علمی و دانشگاهی منطقه و فعالان اقتصادی در سطح منطقه است که بهصورت هدفمند و با روش گلولهبرفی، انتخاب و شناسایی موانع تأمین محیط تابآور روستایی (بخش کیفی) و تأیید آنها (بخش کمّی) توسط آنها صورت پذیرفت. تجزیهوتحلیل دادههای گردآوریشده در بخش کیفی مبتنی بر روش کدگذاری باز و در بخش کمّی مبتنی بر آزمون تحلیل عاملی نشان داد که 64 مانع یا متغیر در قالب چهار عامل اصلی ضعف در برنامهریزی، سیاستگذاری، اجرا، نظارت و پایش بر فرایند توسعه در عرصۀ مدیریتی توسعهای شهرستان مریوان (مهمترین و اثرگذارترین عامل)، عدمتوجه و تبیین مفهوم تابآوری و فقدان ساختار مدیریت کارآمد ریسک/ بحران (طبیعی و انسانی)، نارساییهای محیط اجتماعی و فضای نامناسب کسبوکار درجهت توسعۀ اقتصادی روستاها و ضعف حمایت و پشتیبانی بر تأمین تابآوری محیطی در نواحی روستایی شهرستان مریوان بهعنوان مانع دارای اثرگذاری هستند.
