فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمین‌لغزش‌ها ازجمله متداول‌ترین مخاطرات طبیعی تغییر شکل‌دهندۀ سطح زمین هستند که هر ساله خسارات فراوانی به انسان‌ها و محیط وارد می‌کنند. مرور خسارات ناشی از زمین‌لغزش، لزوم بررسی عوامل تأثیر‌گذار بر وقوع این پدیده و پیش‌بینی رخداد آن را به اثبات می‌رساند. محور ارتباطی نیر– سراب به‌دلیل ویژگی‌‌های خاص زمین‌‌شناسی، اقلیمی، ژئومورفولوژیکی و فعالیت‌‌های انسانی، از دیرباز تحت‌تأثیر رانش زمین بوده است؛ بنابراین با توجه به اهمیت موضوع، هدف تحقیق حاضر ارزیابی خطر وقوع زمین‌لغزش در این مسیر ارتباطی، با تولید نقشه‌های پهنه‌بندی خطر و مقایسۀ دو مدل تصمیم‌گیری چندمعیارۀ MARCOS  و CODAS است. بدین منظور ابتدا با بررسی منابع پژوهشی مرتبط با موضوع، برخی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر وقوع این پدیده شامل: ارتفاع، شیب، جهت شیب، لیتولوژی، کاربری اراضی، فاصله از گسل، فاصله از جاده، فاصله از رودخانه و بارش، به‌عنوان متغیرهای مستقل تهیه شد. ارزش‌گذاری و استاندارد‌سازی لایه‌ها، با استفاده از تابع عضویت فازی و وزن‌دهی معیار‌ها، با بهره‌گیری از روش CRITIC انجام شد. در نهایت، مدل‌سازی با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیارۀ MARCOS  و CODAS صورت گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که به‌ترتیب عوامل شیب، کاربری اراضی و لیتولوژی با ضریب وزنی 176/0، 152/0 و 124/0، بیشترین تأثیر‌گذاری را در رخداد لغزش‌های منطقه دارند. با توجه به خروجیِ روش CODAS، به‌ترتیب 25/121 و 96/187 کیلومتر‌مربع از مساحت محدوده و مطابق با نتایجِ به‌کارگیری روشMARCOS ، 32/85 و 76/201 کیلومتر‌مربع از مساحت محدوده، در طبقۀ پرخطر و بسیار پرخطر قرار دارد. با توجه به اعتبار‌سنجی روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیارۀ استفاده‌شده، با بهره‌گیری از روش منحنی ROC  بیانگرِ دقت خیلی‌خوب روش CODAS، با مساحت زیر منحنی 76/0 و دقت عالی روشMARCOS ، با مساحت زیر منحنی 87/0 است. به نظر می‌رسد که نتایج این مطالعه، در انتخاب روش مناسب در راستای پتانسیل‌سنجی خطر زمین‌لغزش در مناطق مشابه با محدودۀ محور ارتباطی نیر-سراب، می تواند بسیار مفید باشد و مورد توجه پژوهشگران، مسئولان و سیاست‌گذاران قرار گیرد.