مطالعۀ تطبیقی نقوش و تزئینات کتیبهای تنگهای فلزی دورۀ صفویه و عثمانی (قرن دهم تا دوازدهم)
نویسندگان
1 عضو هیئتعلمی دانشگاه فرهنگیان استان تهران، گروه آموزش هنر، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
10.22070/negareh.2024.19328.3400چکیده
مقدمه: هنر دوران صفویه و عثمانی از مهمترین مفاخر اسلامی به شمار میرود که در حوزههای گوناگون ازجمله فلزکاری از اعتبار و ارزش قابلتوجهی برخوردار است. هنرمندان این دو دوره دست به خلق آثار با ارزش هنری زدند که در این میان، تنگهای فلزی به دلیل زیبایی و نفاست، جایگاه ویژهای دارند.اهداف و سؤالها: این پژوهش باهدف مطالعه تطبیقی شکل و تزئینات کتیبهای در تنگهای فلزی عصر صفوی و عثمانی انجام شده و در پی پاسخ به این پرسش است که چه شباهتها و تفاوتهایی میان نقوش و تزئینات کتیبهای تنگها یا مشربههای عصر صفوی و عثمانی وجود دارد که نشانگر عقاید مختلف فرهنگی و اجتماعی آنها است؟روشها: این پژوهش با رویکردی توصیفی- تحلیلی انجام شده است. گردآوری اطلاعات به روش کتابخانهای و اسنادی صورت گرفته و تجزیهوتحلیل اطلاعات نیز به شیوۀ کیفی انجام پذیرفته است.یافتهها و نتایج: یافتههای پژوهش نشان میدهد که پرداخت جزئیات، ریزهکاریها و کتابت کتیبههایی مشتمل بر اشعار و ادعیه با خطوط ثلث و نستعلیق -که بیانگر عقاید شیعی، باورهای مذهبی و نیز علاقه هنرمندان ایرانی به شعرا است- در تنگهای دورۀ صفویه جلوهای بارزتر دارد. این در حالی است که در مکتب عثمانی نقوش سادهتر و تزئینیتر بوده و اغلب بهصورت نقوش گلها ظاهر میشود و کتیبهها نه بیانگر عقاید مذهبی، بلکه عموماً شامل اسامی سازندگان و اشعار شاعرانی است که آن را وقف کردهاند و غالباً جز در موارد معدود فاقد کتیبهاند. ضمن اینکه، هنر عثمانی در بهرهگیری از برخی نقوش، متأثر از هنر ایرانی بهویژۀ دورۀ صفویه بوده است.
