فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: بیهقی با بهره‌گیری از دقت در توصیف مشاهدات و توجه به بستر وقایع تاریخی، تصویری دقیق و چندلایه از عصر غزنوی ارائه می‌کند که در خلال آن، جزئیات ارزشمندی از تولیدات هنرهای کاربردی قابل استخراج است. این ویژگی، اثر بیهقی را به منبعی دست‌اول و معتبر برای مطالعات تاریخ فرهنگ و هنر ایران اسلامی تبدیل کرده است. با توجه به زوال‌پذیری آثار مادی و کاستی‌های موجود در تحلیل‌های باستان‌شناختی، تاریخ بیهقی به‌مثابۀ روایتی مستند از دورۀ غزنوی، نقشی کلیدی در بازسازی فرهنگ مادی و شناخت هنرهای کاربردی آن ایفا می‌کند.اهداف و سؤال‌ها: هدف پژوهش حاضر، دسته‌بندی و ارائه مدل تحلیلی برای روشن‌سازی تاریخ هنرهای کاربردی ایران در دورۀ غزنوی بر اساس تاریخ بیهقی است. سؤالات پژوهش عبارت‌اند از: ۱. هنرهای کاربردی دورۀ غزنوی در چه دسته‌بندی‌هایی قابل ارائه هستند؟ ۲. چه مدلی می‌تواند وضعیت کمی و کیفی این تولیدات را مشخص کند؟روش‌ها: این پژوهش از نوع بنیادی - نظری و مبتنی بر رویکرد کیفی است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری‌شده و تحلیل متنی تاریخ بیهقی به‌عنوان منبع محوری پژوهش انجام‌گرفته است. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی صورت پذیرفته است.یافته‌ها و نتایج: مشاهدات گسترده بیهقی با اشاره به فهرست هدایا، مراکز تولید، تزئینات معماری و غنائم جنگی، درک مهمی از فرهنگ مادی دورۀ غزنوی فراهم می‌آورد. هنرهای کاربردی این دوره شامل پوشاک و منسوجات نقش‌دار، ظروف شیشه‌ای، فلزی و سفالی، زیورآلات، یراق‌آلات تزئینی، سلاح‌های تشریفاتی و اثاثیه گران‌بها است. تحلیل کمی و کیفی این آثار از طریق بررسی واژگان، طبقه‌بندی معنایی و واکاوی روابط متنی انجام شد. کاربرد صفت‌ها و ترکیبات توصیفی در متن، امکان ارزیابی کیفیت، مواد سازنده و ویژگی‌های بصری آثار را فراهم می‌آورد و تلفیق ارزیابی کیفی با طبقه‌بندی نظام‌مند، به بازسازی ابعاد مادی، نمادین و اجتماعی هنرهای کاربردی دورۀ غزنوی انجامیده و زمینه‌ای برای توسعۀ پژوهش‌های میان‌رشته‌ای در حوزۀ تاریخ هنر ایران فراهم کرده است.