فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: کوبه­‌ها ازجمله عناصر اصلی معماری سنتی ایرانی هستند که نماد و نشانه‌­ای از تفکیک جنسیتی و نیز نمایانگر احترام ویژه به اصل رعایت محرمیت در جامعۀ سنتی ایرانی محسوب می‌شوند. این آثار در کنار عناصر وابسته ازجمله پولک و گل­‌میخ‌­ها، به زیبایی هرچه‌تمام‌تر و در همان وهله نخست و پیش از ورود به اندرونی خانه؛ شیوه، تزئین، تخیل، نماد و ارتباط حسی و بصری در معماری اصیل ایرانی را به بیننده القا می­‌کنند. در این پژوهش، کوبه­‌ها، گل­میخ‌ها و پولک‌­های تزئینی خانه­‌های تاریخی بافت کهن اردبیل در دورۀ قاجار موردمطالعه قرار گرفته‌اند.اهداف و سؤال‌ها: اهداف این پژوهش شامل مطالعۀ شکل‌­شناسی و شناسایی ویژگی­‌های بصری کوبه­‌های فلزی و گل­‌میخ­‌های ابنیه تاریخی عصر قاجار در بافت کهن اردبیل، بررسی ماهیت و دلیل نقوش و تزیینات موجود بر روی این آثار و همچنین نمادشناسی آن‌ها است.روش‌ها: پژوهش حاضر از نوع تحلیلی– تاریخی بوده و بر اساس پیمایش نگارندگان در بافت تاریخی اردبیل و مطالعات کتابخانه­‌ای انجام‌شده است. هدف این پژوهش گونه‌­شناسی کوبه‌­ها، پولک‌ها و گل‌میخ‌های روی دَر­ها، دسته‌­بندی نقوش و عناصر تزئینی و نمادشناسی آن‌ها است. در این راستا به دنبال پاسخی منطقی برای این سؤال است که کوبه‌­ها و گل‌­میخ خانه­‌های تاریخی قاجار در بافت اردبیل شامل چندگونه و چه نقوشی هستند؟یافته‌ها و نتایج: نتایج این پژوهش نشان می­‌دهد که در عصر قاجار، هنرمندان اردبیلی جلوه­‌هایی از ویژگی­‌های فرهنگی، اعتقادی و اقتصادی را در هنر فلزکاری؛ به‌ویژه در عناصر فلزی موجود بر روی دَر­ خانه­‌های تاریخی از خود نشان ­داده­‌اند. در این راستا، هنرمندان این دوره از انواع کوبه­‌های فلزی حلقه­‌ای، بیضی، میله‌ای بلند، زبان‌ه­ای با شکل­‌های حلقه‌مانند و بیضی­‌شکل و اشکال ظریف­تر برای زنان و کوبه‌­های ضخیم‌­تر به‌صورت میله­‌مانند، مستطیلی بلند و زبان‌ه­ای برای مردان بهره برده­‌اند. نقوش هندسی، گیاهی و حیوانی مانند مربع، مستطیل، شمسه، سرو، مار و گل نیلوفر بر روی این آثار دیده می‌شوند. نمادشناسی این نگاره‌­ها نشان می­‌دهد که هنرمندان عصر قاجار با آگاهی کامل به انتخاب شکل این عناصر و نقوش تزئینی روی آن‌ها پرداخته‌­اند و بار مذهبی و دینی همواره بیش از تزیین، نوع نقش، شکل و نگاره، موردتوجه بوده است.