فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: یکی از عوامل مهم در زیبایی‌شناسی آثار معماری، تزیینات و نقوش آن‌ها است. دورة قاجار از اعصار تأثیرگذار در تحول هنر و معماری ایران، به­‌ویژه در قالب نقاشی­‌های دیواری به شمار می‌رود. از مشخصه­ه‌ای بارز این دوره، ارتباط با غرب و الگوبرداری از فرهنگ و هنر اروپایی است. هنر دیوارنگاری قاجار در بناهای مختلف، ازجمله خانه‌­ها نیز نمود آشکاری دارد. در این میان، خانة مشیرالملک اصفهان یکی از آثار ارزشمند معماری ایرانی-اسلامی دورة قاجار، از منظر تزیینات به‌ویژه نقاشی و دیوارنگاری، اهمیت ویژه‌ای دارد. در تالارهای شاه­نشین، آینه و حوض‌خانه این بنا، نگاره­ه‌ای شاخص و متنوعی وجود دارد که تلفیقی از مفاهیم و مضامین ایرانی، غربی، روسی و اسلامی است. مسئله اصلی پژوهش، شناخت چگونگی تأثیر نفوذ هنر غرب و نیز بازتاب عقاید، دیدگاه و جایگاه اجتماعی-سیاسی ساکنان خانه مشیرالملک بر نقوش و دیوارنگاری این بنا در دوره­‌های مختلف تاریخی است.اهداف و سؤال‌ها: هدف پژوهش حاضر، بررسی، دسته‌بندی و ریشه‌­یابی مضامین نقوش دیوارنگاری خانة مشیرالملک و شناسایی و تحلیل محتوای نقوش ایرانی، غربی و اسلامی در آن، بر اساس رویکرد بازتاب است. سؤال­‌های پژوهش عبارت‌اند از: 1. ­نقوش موجود در خانة  مشیرالملک دارای چه مضامینی هستند؟ 2. رابطة متقابل مضامین دیوارنگاری­ با دیدگاه‌ها، عقاید و جایگاه اجتماعی - سیاسی صاحبان خانه چگونه است؟ 3. بازتاب تحولات اجتماعی، سیاسی و تاریخی بر دیوارنگاره­‌های خانة مشیرالملک چگونه است؟روش‌ها: روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر رویکرد بازتاب است. گردآوری اطلاعات به شیوة کتابخانه‌­ای و اسنادی انجام شده و تصاویر مربوط به دیوارنگاری‌ها نیز به‌­صورت میدانی ثبت شده است.یافته‌ها و نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در خانة مشیرالملک، طی دوره‌های مختلف تاریخی (از قاجار تا معاصر) افرادی با جایگاه‌های اجتماعی و سیاسی متفاوت و با عقاید گوناگون زندگی کرده‌­اند. در هر دوره، دیوارنگاری‌های خانه متناسب با ایدئولوژی[i] و سلیقه مالک، دستخوش تغییر شده است. به همین دلیل، انتخاب مضامین دیوارنگاره‌ها بازتابی از موقعیت اجتماعی، ملیتی، فرهنگی و مذهبی مالکان بوده و نمود تحولات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی جامعه در آن‌ها به‌وضوح مشاهده می‌شود.