فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کارآمدی طرح‌های شهری به‌عنوان یکی از ابزارهای برنامه‌ریزی در نظام شهرسازی ایران، در پژوهش‌‌های متعددی مورد ارزیابی قرار گرفته ‌است. در میان انواع روش‌های ارزیابی، اگرچه میزان تحقق سرانۀ کاربری اراضی در شهرهای مختلف بارها مورد مطالعه قرار گرفته، با این حال کمتر پژوهشی به بررسی نحوۀ تحقق کاربری اراضی پیشنهادی طرح جامع،‌ فارغ از نوع کاربری و براساس موقعیت مکانی و به‌صورت مقایسه‌ای بین دو طرح متوالی پرداخته‌ است؛ بنابراین این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این پرسش است که نحوۀ تحقق نقشۀ کاربری اراضی پیشنهادی طرح جامع اول و دوم شهر مشهد به لحاظ مکانی چگونه‌ است؟ در راستای پاسخگویی به این سؤال با توجه به ویژگی‌های زمینه‌ای از شیوۀ ارزیابی انطباق‌محور مکانی معرفی شده توسط تلن استفاده شده ‌است. ابزار جمع‌آوری داده،‌ داده‌های اسنادی طرح‌های جامع اول، دوم و سوم شهر مشهد و ابزار تحلیل داده مبتنی بر روش‌های کمّی و کیفی تحلیل فضایی در نرم‌افزار ArcGIS بوده ‌است. یافته‌های پ‍ژوهش نشان می‌دهد که درمجموع از نظر موقعیت میزان تحقق کاربری اراضی پیشنهادی طرح‌های جامع در محدوده‌های پیرامونی و توسعه‌های جدید به نحو چشم‌گیری کمتر از محدوده‌های مرکزی شهر است. همچنین به لحاظ وسعت، در حدود نیمی از محدودۀ شهر کاربری زمین پیشنهادی در هر دو طرح جامع (طرح جامع اول 47 درصد و در طرح جامع دوم 48 درصد)، محقق شده است. کمترین میزان تحقق کاربری در طرح جامع اول کاربری تفریحی و فضای سبز با 7.7 درصد بوده که در طرح جامع دوم میزان تحقق آن به 56.7 درصد افزایش می‌یابد و درمقابل تحقق کاربری فرهنگی با 8.2 درصد در طرح جامع دوم در پایین‌ترین مقدار قرار می‌گیرد. براین‌اساس پیشنهاد می‌شود هر نوع بازنگری طرح‌های توسعۀ شهری نه به‌صورت یکپارچه، بلکه با توجه به علل عدم‌تحقق در بافت‌ها و کاربری‌های مختلف صورت پذیرد.