فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: نقوش حیوانی موجود بر روی اشیای فلزی سده‌های پنجم تا هفتم هجری، بیانگر لایه‌های پنهان اندیشه‌ها و باورهای هنرمندان آن دوران است. این نقوش که از نخستین ادوار تاریخ، در تزیین دست‌ساخته‌های بشری حضور داشته‌اند، در دوران اسلامی جلوه‌ای نو یافتند. هنرمندان ایرانی، با بهره‌گیری از خطوط ساده، مورب و منحنی، پیکره‌هایی زنده و پویا از حیوانات خلق کردند. آنان در طراحی این پیکره‌ها، گاه با رجوع به نمادهای باستانی و گاه بازآفرینی خلاقانه آن‌ها، نمونه‌‌هایی بدیع پدید آوردند و بدین‌سان، حامل اندیشه‌ها و جهت‌گیری‌های نو شدند. تفاوت در فرم و حالت نمادهای حیوانی در آثار گوناگون، نشان‌دهنده معانی و مقاصد متنوع هر یک از این نقشمایه‌هاست.اهداف و سؤال‌ها: هدف این پژوهش، مطالعه و تحلیل مفاهیم نمادهای حیوانی موجود بر بدنة اشیای فلزی سده‌های پنجم تا هفتم هجری است. در راستای این هدف، پژوهش به دنبال پاسخ‌گویی به این پرسش‌هاست: 1. آیا نقوش حیوانی آثار فلزکاری سده‌های پنجم تا هفتم هجری تنها دنباله‌رویی خلاقانه از نقشمایه‌های پیشینیان است؟ 2. یا آنکه تصویر این نقوش بازگوکننده باورها و مفاهیم اسطوره‌ای و نجومی مردمان آن دوران است؟روش‌ها: پژوهش حاضر به شیوة توصیفی- تحلیلی و تطبیقی انجام‌شده است. گردآوری داده‌ها بر پایة  مطالعات کتابخانه‌ای و منابع اینترنتی، همراه با مشاهدات میدانی شامل بررسی مستقیم اشیا و مطالعة آرشیوهای تصویری موزه‌ها صورت گرفته است. روش تجزیه‌وتحلیل اطلاعات نیز بر مبنای تحلیل شمایل ­‌نگارانه تصاویر استوار است.یافته‌ها و نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تصویرگری نقشمایه‌های حیوانی بر آثار فلزی این دوره، صرفاً باهدف ایجاد زیبایی بصری و مصورسازی سطح شئ نبوده بلکه حاوی مفاهیم کیهان‌شناختی و مضامین اسطوره‌ای بوده است. بسیاری از آثار ارزشمند مزین به این نمادهای چشم‌نواز، اغلب به‌منظور پیشکش به بزرگان تهیه‌شده و کاربرد این نقوش در متون دعایی، به‌خوبی نمایانگر اعتقاد و باور به ارمغان تداوم تندرستی و دفع بلا برای صاحب آن است.