شناسایی وجوه بصری بنمایههای قهرمانی در نگارههای مجالس رزم شاهنامه بزرگ ایلخانی
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد نقاشی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
2 دانشیار، دانشکده هنر، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
doi
10.22070/negareh.2024.18000.3306چکیده
مقدمه: اسطورهی قهرمان متداولترین و شناختهشدهترین اسطوره در جهان است. قهرمان و بینش او در شکلگیری محتوای حماسی نقش مهمی دارد. هنر نگارگری با قرار گرفتن در کنار مفاهیم ادبی، به مدد قابلیتها و کیفیات تصویری و بصری، به وصف معانی و مفاهیم به شکلی مفصل و کاملاً مشهود، همراه با جزییات میپردازد. در نگارههای مجالس رزم شاهنامه بزرگ ایلخانی، نگارگر با به کار بردن عناصر و امکانات بصری به بیان، روایت و بازنمایی، فضا و صحنههای بدیع برای انتقال مفاهیم پنهان، دست میزند. افزون بر آن، به دلیل هویت ملی، با حفظ وفاداری به مضامین از آن هم فراتر رفته و معانی قهرمانی موجود در بطن حماسه را به تصویر میکشد.اهداف و سؤالها: این پژوهش باهدف یافتن ارتباط میان امکانات بصری و بنمایههای قهرمانی نگارههای مجالس رزم شاهنامه بزرگ ایلخانی را موردمطالعه و تحلیل قرار داده است تا بتواند به الگوهای تصویری مناسب این دورة زمانی دست یابد. این پژوهش علاوه بر معرفی بنمایههای قهرمانی موجود در شاهنامه و کاوش آنها در نگارههای مجالس رزم، به این سؤالات نیز پاسخ میدهد که: 1. عوامل تأثیرگذار در انتخاب و چگونگی تبلور بنمایههای قهرمانی در قالب فنون یا کیفیات بصری در نگارهها چیست؟ 2. در هر نگاره، نقش کدام فن یا کیفیت بصری انتخابشده توسط نگارگر برای نمایش مفهوم بنمایههای قهرمانی، پررنگتر است؟روشها: روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی و شیوة جمعآوری اطلاعات، کتابخانهای است.یافتهها و نتایج: نتایج کلی پژوهش اذعان میدارد که نوع نبرد اعم از تنبهتن یا گروهی، در انتخاب بنمایه قهرمانی و کیفیت بصری متجلی کننده آن، تأثیر بسزایی دارد و بارزترین بنمایه قهرمانی به تصویر درآمده در نگارهها، شجاعت است. شاخصترین کیفیت یا فن بصری، ترکیببندی متناسب با نوع نبرد و چینش عناصر در قاب با توجه به موقعیت قهرمان و استفاده از انواع کنتراست رنگی (سرد، گرم و مکمل) است.
