ارزیابی ساختار اکولوژیکی فضای سبز با رویکرد سیمای سرزمین مطالعۀ موردی: شهر صومعه‌سرا- گیلان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار، جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22111/gdij.2023.7591
چکیده

متریک سیمای سرزمین معمولاً گسترده‌ترین و متنوع‌ترین اندازه‌گیری از معیار مکانی است. بیشتر این معیارها به‌طور خاص برای مطالعات شهری با تمرکز بر الگوهای فضایی مانند تراکم، پراکندگی/فشردگی، مرکزیت، ترکیب کاربری زمین، اتصال، یا دسترسی توسعه داده شده‌اند. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر داده‌های سنجش‌ازدور است. در این تحقیق ابتدا نقشه‌های کاربری زمین مربوط به سال 2014 و 2021 با استفاده از تصاویر ماهواره لندست و استفاده از نرم‌افزار ENVI 5.3 به روش طبقه‌بندی نظارت شده در 4 کلاس فضای شهری انسان‌ساخت، مزارع، باغات، زمین‌های بایر تهیه شد که تغییرات اکولوژیکی فضای سبز منطقۀ مورد مطالعه را در یک دورۀ 7 ساله نشان می‌دهد. سپس تغییرات کاربری زمین‌های منطقه به کمک آرک جی.آی.اس آماده‌سازی شدند و درنهایت با استفاده از نرم‌افزار Fragastas مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند. یافته‌های پژوهش بیانگر این است که فضای سبز در شهر صومعه‌سرا در حال کاهش و تبدیل‌شدن به فضای انسان ساخت است که ساخت‌وساز‌های بی‌رویه تأثیرهای مهمی روی ساختار اکولوژیک منطقه داشته است که درنتیجۀ آن فضاهای سبز و بایر به کاربری مسکونی تبدیل شده‌اند که بیشترین میزان تبدیل کاربری فضای سبز به کاربری انسان‌ساخت و سپس کاربری بایر بوده است. نتایج به‌دست‌آمده از سنجه‌های سیمای سرزمین بیانگر این است که لکه‌های فضاهای سبز صومعه‌سرا از سال 2014 تا 2021 تعداد لکه‌های بیشتر شده که نشانگر خُردشدگی و وجود اختلال در سیمای سرزمین است و مساحت لکه‌ها کم شده و تراکم حاشیه بیشتر شده است. لکه‌های بزرگ فضاهای سبز سال 2014 جای خود را به لکه‌های کوچک‌تر با ارزش اکولوژیکی پایین‌تر داده و ارتباط بین لکه‌های فضاهای سبز قطع شده است.