فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: حروف‌نگاری تصویری یکی از شاخه‌های تایپوگرافی است که با ترکیب هوشمندانۀ نوشتار و تصویر به شیوه‌های گوناگون تولید می‌شود. می‌توان دهۀ 1320ش را سرآغاز جریان طراحی تایپوگرافیِ تصویری در تاریخ گرافیک انتشارات مدرن ایران دانست؛ دهه‌ای که نشر در فضای باز سیاسیِ پس از خروج رضاشاه از ایران و هم‌زمان با مواجهه با دولت‌های اشغالگر خارجی (جبهۀ متفقین)، آثاری متفاوت از دو دهۀ پیشین پدید آورد. آثاری که با امید حاصل از فروریزی نظام سرکوب و سانسور و خشم ناشی از اشغال وطن، ارزش‌های عاطفی و خود افشاگرانه یافته بودند؛ این ارزش‌ها در گرافیک برخی از آثار منتشرشده و در قالب حروف‌نگاری تصویری در دهۀ مذکور ظهور پیدا کردند.اهداف و سؤال‌ها: این مقاله باهدف مطالعۀ تنوع نخستین نمونه‌های حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی مدرن ایران در دهة 1320ش و بررسی سطوح عملکردی آن‌ها، در پی پاسخ به این دو سؤال است: 1. حروف‌نگاری تصویری در گرافیک انتشاراتی-مطبوعاتی دهۀ 1320ش. ایران چه تنوعی دارد؟ 2. عملکرد این آثار در دو سطح معنایی (بلاغتی) و عاطفی چگونه تبیین می‌شود؟روش‌ها: روش پژوهش حاضر، توصیفی-تحلیلی است و متکی بر تئوری «کدگذاری دوگانه» (برگرفته از نظریات پایویو، کلارک و سادوسکی) و نیز بر ویژگی‌های عملکردی تایپوگرافی از منظر پژوهشگران طراحی تایپ (نظیر استوکل، لوپتون و لیوون) استوار است. جمع‌آوری اطلاعات با روش کتابخانه‌ای، مشاهده و گزینش تصاویرِ مرتبط با موضوع صورت گرفته است. پژوهش حاضر، به‌صورت هدفمند 10 نمونۀ تایپوگرافی تصویری را از طرح جلد کتاب‌ها و لوگوهای نشریات دهۀ 1320ش انتخاب کرده و به طبقه‌بندی تنوع و شیوه‌های تولید آن‌ها می‌پردازد. سپس با تحلیل‌های نشانه شناختی (مبتنی بر روابط دلالتیِ صریح و ضمنی)، دو سطح «بلاغتی» و «عاطفی» آثار بررسی می‌شود.یافته‌ها و نتایج: بر اساس نتایج پژوهش، پنج شیوۀ طراحی حروف‌نگاری تصویری در دهۀ 1320 قابل‌شناسایی است: الف. «ساخت تصویر از طریق چیدمان و تغییر شکل حروف»، ب. «ساخت عبارت از طریق تصاویر ویرایش شده»، ج. «حذف برخی از حروف یا کلمات و جایگزینی تصویر به‌جای آن‌ها»، د. «بازنمایی بخشی از کیفیات بصریِ یک تصویر در نوشتار» و هـ. «هم‌نشینی تصویر و نوشتار». همچنین سطوح معنایی-عاطفیِ حروف‌نگاری‌های بررسی‌شده، هماهنگ و منطبق با موضوع و محتوای آثار و نیز با قصد، نیت، لحن و دیگر شاخصه‌های عاطفی مؤلفان آن ارزیابی‌شده است.