فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: خوشنویسی، به‌عنوان والاترین هنر در جهان اسلام، از نیمة‌ دوم سدة بیستم، در پی تلفیق با هنر مدرن، در قالب جریان‌هایی همچون سقاخانه،‌ حروفیه، نقاشی-خط و... دچار دگرگونی‌هایی اساسی شده و گونه‌ها و رویکردهای نوینی پدید آورده است. این گونه‌ها که در این مقاله تحت عنوان کلی «جریان خوشنویسانة‌ معاصر کشورهای خاورمیانه» نام‌گذاری ‌می‌شوند، به سبب تنوع و گستردگی، پرسش‌هایی را به وجود آورده‌اند. از سوی دیگر، انبوه منابع موجود پیرامون این جریان، دسترسی جامع به  نظریات همة‌ محققان را دشوار ساخته است.اهداف و سؤال‌ها: به‌منظور حل مسئلة چالش‌های به وجود آمده پیرامون تنوع و گستردگی آثار جریان خوشنویسانة معاصر کشورهای خاورمیانه انجام پژوهشی باهدف بررسی سیر تحولات گونه‌های مختلف آثار خوشنویسانه ضرورت می‌یابد. ازاین‌رو مقاله درصدد است به سؤال‌های پژوهش مبنی بر اینکه خوشنویسی چگونه توانسته در متن هنر معاصر بازیابی و بازخوانی شود؟ و هنرمندان چگونه خوشنویسی را دستمایة خلق آثار نوین قرار داده‌اند؟ و در این راستا چه موضوعات و مفاهیمی مدنظر آنان قرار داشته است؟روش‌ها: پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایة جمع‌آوری اطلاعات کتابخانه‌ای انجام‌شده است. در نخستین گام،  نظریات پژوهشگران برجسته‌ای چون خطیبی-سیجلماسی، علی، پورتر، داغر، عیسی و کشمیرشکن که در دهه‌های اخیر تحلیل‌های جامع‌تر و منسجم‌تری نسبت به سایر محققان و در راستای اهداف پژوهش انجام داده‌اند، بررسی ‌می‌شود. سپس روایت‌های مختلف با یکدیگر مقایسه شده و گونه‌های مختلف شناسایی و تحلیل می‌گردند.یافته‌ها و نتایج: یافته‌های پژوهش نشان‌ می‌دهد که در گونه‌های مختلف آثار خوشنویسانه، گاهی جنبه‌های فرمالیسم و گاه محتوا نقش غالب داشته‌اند. مضامین محتوایی نیز طیفی گسترده از مفاهیم ادبی، سیاسی، اجتماعی و ‌تاریخی را در برمی‌گیرند. از منظر سیر تحول تاریخی این گونه‌ها، آثار اولیه یا به سنت خوشنویسی و یا  به هنر مدرن گرایش داشته‌اند، اما به‌مرور تحول‌یافته و چرخشی به‌سوی هنر آوانگارد در آن‌ها دیده‌ می‌شود. در رویکرد مدرن، در کنار مواد و مضامین نو، همچنان تمایل به واکاوی فرم‌‌های خوشنویسی سنتی وجود دارد؛ اما در رویکرد آوانگارد دگرگونی‌های بنیادین‌تری در فرم و محتوا در حال شکل‌گیری است.