تحلیل تطور مقاییس قرائی
نویسندگان
1 . استادیار گروه علوم قرآن و حدیث ، واحد شمال تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران .
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری علوم قرآن وحدیث،واحد تهران شمال،دانشگاه آزاد اسلامی،تهران،ایران
doi
10.22034/qer.2023.8451چکیده
اختلاف قرائات از جمله مفاهیم مطرح و بسیار مهمِ علوم قرائات و تفسیر است. تا قبل از ابنمجاهد (324ق) هر یک از علمای قرائات میتوانستند با تکیه بر اجتهادات شخصی خویش، قرائت خاص خود را اختیار نموده و طریق جداگانهای را در پیش بگیرند. همواره هر اختیاری بر اساس ملاکها و مقاییسی صورت میپذیرفته است. امروزه سه ملاک ابنالجزری (833ق) بهعنوان سه مقیاس معتبر صحت قرائات، شناخته شده و تمام ملاکهای پیشین را تحت الشعاع خود قرار داده است. سؤال اینجاست که این ملاکها در طول تاریخ چه سیری را پیموده و دچار چه تغییر و تحولاتی شدهاند. این پژوهش بر اساس معلومات کتابخانهای، بهصورت توصیفی _ تحلیلی انجام شده است. ملاکها و مقیاسهای مختلف قرائیِ حاصل از چهار بازۀ زمانی ذیل عبارتاند از: 1. ملاک نقل شفاهیِ متکی بر وثاقت ناقل: از رحلت رسول اکرمk تا توحید مصاحف؛ 2. چهار ملاک اجماع، قیاس، مطابقت کلی با مصحف امام، مطابقت با مصاحف برخی صحابۀ مشهور: بعد از توحید مصاحف تا ابنمجاهد؛ 3. دو ملاک اجماع، مطابقت کلی با مصحف امام: زمان ابنمجاهد؛ 4. سه ملاک صحت سند (بنا به قولی تواتر)، موافقت با وجهی از وجوه زبان عربی، مطابقت با [جزئیات] رسم المصحف و یا بنابر قول ابنالجزری مطابقت با یکی از مصاحف عثمانی ولو بهصورت احتمالی: بعد از ابنمجاهد تا ابنالجزری.
