قرائت رایجِ قرن هفتم در ایران (مصاحف آستان قدس رضوی)
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکدۀ علوم قرآنی مشهد، ایران، «نویسندۀ مسئول»
2 دانشآموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور، ایران
doi
10.22034/qer.2023.8452چکیده
دربارۀ قرائت رایج در هر کدام از امصار و اعصار اسلامی، اخبار پراکندهای وجود دارد. این اخبار نمیتوانند تصویر واضحی از پراکندگی و نحوۀ انتشار قرائات در دورههای مختلف مناطق اسلامی به دست دهند. یکی از شواهدی که به تکمیل چنین دادههایی کمک میکند، بررسی مصاحف مکتوب در آن زمان است. محققان این مقاله، پنج نسخه از مصاحف خطی قرن هفتم هجری موجود در کتابخانۀ آستان قدس رضوی را انتخاب کرده و با استخراج آمار میزان مشابهت فرش الحروف و رسم المصحف این قرآنها به رسم المصحف و قرائت قاریان بومهای مختلف، برای دستیابی به قرائت رایج ایران در قرن هفتم تلاش کردهاند. طبق آمار بهدستآمده، تنها در قرآن شمارۀ 67 که کتابت آن به اوایل قرن هفتم باز میگردد، رسم مصحف همانند قرون گذشته بیشترین شباهت را به رسم مصحف بصره دارد؛ امّا در قرآن شمارۀ 84، بیشترین مشابهت به یک اندازه به هر دو رسم مصحف بصره و کوفه است. رسم سه مصحف دیگر نیز با حدود چهار درصد تفاوت، بیشترین شباهت را به رسم بوم کوفه و پس از آن بصره دارد و این نخستینبار طی قرون چهارم تا هفتم است. دربارۀ قرائت مضبوط در مصاحف نیز در ایران، از قرنهای پنجم و ششم اندکاندک تمایل بیشتری به قرائات کوفی و بهویژه قرائت عاصم با هر دو روایتش پیدا شده بود. تنها اینکه در قرن هفتم وضوح و شدّت بیشتری یافته و بهطور خاص بر قرائت عاصم متمرکز شده است.
