فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منطقۀ سیستان یکی از مناطق استراتژیک کشور است که حیات آن وابسته به برقراری پایدار جریان آب رودخانۀ هیرمند است. در این تحقیق، روند تغییرات مساحت تالاب‌‌های هامون و سایر پیکره‌‌های آبی واقع در منطقۀ سیستان و عوامل مؤثر بر آن با استفاده از تصاویر و محصولات ماهواره‌‌ای، داده‌‌های هواشناسی و آزمون من-کندال و شیب سن مورد بررسی قرار گرفت. بدین‌منظور از داده‌‌های هواشناسی دمای حداقل، دمای حداکثر، دمای میانگین، بارش و تبخیر ایستگاه زابل در بازۀ زمانی 2018-1985؛ محصولات ماهواره‌‌ای شامل پهنه‌‌های آبی مستخرج از تصاویر ماهواره‌‌ای لندست 2020-1985، شاخص تفاضلی پوشش گیاهی، شاخص شدت خشکسالی پالمر و همچنین تصاویر ماهواره‌‌ای سنتینل 2 و ثقل‌سنجی GRACE در بازۀ زمانی 2022-2000 استفاده شد. برای بررسی آخرین وضعیت و محاسبۀ پهنه‌‌های آبی منطقۀ سیستان، از شاخص اتوماتیک استخراج آب (AWEI) با استفاده از تصاویر سنتینل 2 در شهریور 1401 استفاده شد. نتایج حاصل نشان‌دهندۀ روند کاهشی معنی‌‌دار پارامترهای دمای حداقل، دمای حداکثر، دمای میانگین، بارش، مساحت پهنه‌‌های آبی و شاخص خشکسالی پالمر است. از طرفی تغییرات شاخص NDVI روندی افزایشی معنی‌‌دار را نشان داد که ناشی از توسعۀ کمّی اراضی زیر کشت کشاورزی در دشت سیستان است. فعالیت‌‌های کشور افغانستان در بالادست حوضۀ آبریز هیرمند نیز بر منابع آب ورودی این رودخانه به ایران تأثیرگذار است. نتایج حاصل از شاخص AWEI نشان داد پس از بهره‌برداری کامل از بند انحرافی کمال‌‌خان، مسیر طبیعی جریان آب رودخانۀ هیرمند به سمت گودزره منحرف شده، به‌نحوی‌که مانع از ورود آب به خاک ایران و باعث آبگیری شوره‌‌زار گودزره شده است؛ به‌گونه‌‌ای که مساحت آب جریان‌یافته در گودزره بیش از 34 هزار هکتار و مساحت آب پشت سد کمال‌‌خان معادل 2899 هکتار است. درحالی‌که مساحت آب ذخیره‌شده در مجموعۀ چاه‌نیمه‌‌ها معادل 3747 هکتار است که مؤید تأثیر بهره‌‌برداری سد کمال‌‌خان بر جریان طبیعی رودخانۀ هیرمند است.