فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه. آرامگاه سید امین‌الدین جبرائیل در روستای کلخوران (کهرلان)، اردبیل قرار دارد. این مجموعه دارای آرایه­های معماری و تزییناتی متنوعی از قبیل کاشی­کاری، لایه‌چینی، نقاشی، آثار چوبی (شامل در­ها، پنجره­ها، منبر و صندوق قبر) و دیگر آثار هنری است. یکی از دَر­های این مجموعه در «جنت‌سرای» بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی نگه‌داری می­شود. صندوق آرامگاهی شاه اسماعیل صفوی نیز با نقوش متنوع و فنون گوناگونی همچون نقاشی زیر لاکی، مشبک­کاری، خاتم‌کاری و جُوَک­کاری تزیین‌شده­ است.اهداف و سؤال‌ها. این پژوهش به مطالعۀ تطبیقی نقوش و روش‌های اجرایی به‌کاررفته در این دو اثر می‌پردازد. هدف مقاله بررسی و مقایسة نقوش و فنون چوبی به‌کاررفته این دو اثر است. سؤال‌های پژوهش عبارت‌اند از. 1. شباهت­های موجود بین نقوش روی دَر و صندوق قبر ازنظر طرح و شیوة اجرا چگونه است؟ 2. سرمنشأ این شباهت­ها کجاست؟روش‌ها. روش پژوهش به‌صورت توصیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و با تحلیل آثار تاریخی، به بحث و بررسی دربارة آن‌ها پرداخته می­شود. جمع­آوری اطلاعات به روش اسنادی و میدانی است.یافته‌ها و نتایج. یافته‌­ها نشان می‌­دهد که به‌احتمال‌زیاد، این دو اثر توسط یک گروه هنری و در یک کارگاه ساخته‌شده‌اند. نقوش و شیوه­های اجرایی در آن­‌ها از اصول یکسانی پیروی می­‌کند. بااین‌حال، تفاوت­‌هایی نیز بین آن‌­ها مشاهده می‌شود. نقاشی زیر لاکی بر همة آلت­های روی درِ آرامگاه شیخ جبرائیل دیده­ می­‌شود، اما بر روی صندوق قبر، تنها در بخش فوقانی و پشتی وجود دارد. بیشتر نقوش منبت، مشبکِ منبت، خاتم و جُوَک‌­کاری‌­های داخل آلت­‌های مختلف دَر کنده‌ و از بین رفته‌اند و تعداد معدودی از این فنون برجای‌مانده است. در مقابل، تعداد اندکی از نقوش روی صندوق قبر آسیب‌دیده و می‌­توان گفت که این صندوق در وضعیت سالم‌تری باقی‌مانده است. شیوة منبت‌کاری، خاتم‌کاری و جُوَک بر روی این صندوق، بیشتر از فنون دیگر به چشم می­‌خورد. کتیبه­‌های موجود بر هر دو اثر به خط ثلث هستند؛ اما بر روی دَر، علاوه بر خط ثلث، از خط نستعلیق نیز بهره گرفته‌شده است.