فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: موضوع تولد پیامبر اکرم(ص) ازجمله وقایعی است که به استناد توصیفات کتب مذهبی، با رخدادهای فرازمینی همچون نزول فرشتگان، همراه بوده است؛ بااین‌حال، تصویرسازی این رویداد در نسخه‌­های خطی کمتر موردتوجه قرارگرفته است. از نمونه­‌های باقی­‌مانده در این زمینه می‌­توان به نگاره‌­های کتاب عثمانی «سیره نبی» متعلق به سدة شانزدهم میلادی/ یازدهم هجری اشاره کرد که در موزة توپقاپی­سرای استانبول نگه‌داری می‌شود. این نسخه صحنه­‌هایی از بشارت، تولد و انتخاب دایه پیامبر(ص) را در بردارد و شباهت‌­هایی با برخی از نگاره­‌های ایرانی در آن مشهود است.اهداف و سؤال‌ها: هدف این مقاله، ریشه‌­یابی نقوش و بررسی نحوة به­‌کارگیری عناصر بصری در نگارة بشارت تولد پیامبر(ص) از نسخة سیره‌­النبی است. پرسش اصلی مقاله نیز بدین شرح است: عناصر تصویری به­‌کاررفته در نگاره بشارت تولد نسخة خطی سیره نبوی، دارای چه منشأ و ویژگی­‌هایی هستند؟روش‌ها: این پژوهش از نوع کیفی است و با روش تحلیلی-تطبیقی و با استناد به منابع کتابخانه­‌ای انجام‌شده است. یافته‌ها و نتایج: یافته‌های مطالعه حاکی از آن است که انتخاب عناصر و سوژه­‌های به‌کاررفته در نگاره موردمطالعه، به استناد منابع تاریخی و با تأکید بر وجه ماورایی این رویداد صورت پذیرفته و در پردازش و جزئیات بصری، بسیار متأثر از معراج‌نگاره‌های مکتب تیموری و صفوی ایران است. بر این‌ اساس مواردی همچون نمایش فرشتگان، مرکب پیامبران، نمایش کعبه و ترکیب‌­بندی این اثر، با معراج‌نگاری­‌های ایرانی قابل انطباق است؛ بااین‌حال، خلاصه‌­سازی و حذف جزئیات، نشان‌دهندة تلاش برای خلق سبکی متمایز و مستقل از سبک­‌های ایرانی را در این اثر است.