تحلیل انتقادی گفتمان سیاست دینی فرهنگ مردمی قاجار و انعکاس آن در کاشینگارههای دینی تکیه معاونالملک با تکیه بر آراء نورمن فرکلاف
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
doi
10.22070/negareh.2024.17450.3189چکیده
مقدمه: در زیست جهان فرهنگی قاجار، مقولة دین در قالب شکلبندیهای اجتماعی، سیاست فرهنگی (گفتمان) و سیاستگذاری فرهنگی (کردار ایدئولوژیک) نمود یافته است. پیامد کارکردی این سیاست دینی، مشروعیتبخشی به فرهنگ زندگی روزمرة، تعیین مفهوم زیست اجتماعی، بازنمایی فرهنگی، سازماندهی کنشهای روزمره و نظمبخشی به شیوة اندیشیدن و کردارهای فرهنگی بوده است. با توجه به ماهیت دینی برخی از کاشی نگارههای تکیة معاونالملک و تأکید آن بر آموزههای تشیع و تجلی فقهی آن در اصل ولایتفقیه، این پژوهش کاشینگارههای روایی شیعی را بهمثابه متن گفتمانی و در قالب یکی از پایگاههای گفتمانی سیاست دینی بررسی میکند.اهداف و سؤالها: هدف از این پژوهش، تحلیل ماهیت سیاستگذاری دینی برای فرهنگ مردمی در کاشینگارههای تکیة معاونالملک قاجار و شناسایی گفتمان سیاستهای دینی و عملکرد محوریتهای فرهنگ مردمی بازتابیافته در این کاشینگارهها است. سؤالات اصلی پژوهش عبارتاند از:ماهیت سیاستگذاری دینی به چه صورت فرهنگ مردمی قاجار را در کاشینگارههای تکیه معاونالملک بازتولید میکند؟ 2. در سیاستگذاری دینی برای فرهنگ مردمی قاجار، کدام سیاستهای گفتمانی در کاشینگارههای روایی تکیة معاونالملک محوریت یافتهاند؟روشها: این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایة تحلیل محتوای انتقادی، بر مبنای آراء فرکلاف انجامشده است. ابزار گردآوری اطلاعات شامل فیشبرداری، مشاهده و بهرهگیری از ابزارهای پویشگری نوین بوده است.یافتهها و نتایج: نتایج پژوهش نشان میدهد کاشینگارهها با تکیهبر سیاست فقهی شیعه، جهتگیری به سمت هویتسازی دینی و مقاومت فرهنگی در برابر گفتمان غرب را دنبال کردهاند. محور این جهتگیری در کاشینگارهها، همسو با دینیتر شدن فرهنگ مردمی و کسب جامعیت سیاسی توسط کنشگران مردمی است که علمای طراز اول دورة مشروطه را در این آثار برجسته ساخته است.
