پژوهشی بر نشانه‌شناسی نقوش و مضامین سنگ‌قبور گورستان امام‌زاده ابراهیم کیاآباد رودبار و مقایسه تطبیقی آن با آثار مشابه هم‌عصر در ایران

نویسندگان

1 دانشیار و عضو هیئت‌علمی گروه باستان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، استان اردبیل، ایران.

2 پژوهشگر پسادکتری باستان‌شناسی دوران اسلامی، گروه باستان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

3 کارشناس ارشد باستان‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، استان اردبیل، ایران.

doi
10.22070/negareh.2024.19092.3375
چکیده

مقدمه: سنگ‌مزارها را می­توان از ابعاد گوناگونی موردمطالعه قرار داد. ساختار کلی این آثار ازنظر شکل و حضور نقشمایه­‌های تزیینی متنوع، جایگاه و نقش ویژة سنگ‌‌مزارها را در میان باورها، تفکرات و عقاید جوامع گذشته به تصویر می­کشد. در عصر قاجار، اگرچه از تنوع شکلی سنگ‌قبور کاسته می­‌شود، اما این آثار ازنظر عناصر و نقشمایه­‌های تزیینی به اوج خود می‌­رسند و از تنوع بی­‌شماری در نقش و نگار برخوردار می­‌شوند. این پژوهش به بررسی و تحلیل سنگ‌قبور گورستان امام­زاده ابراهیم کیاآباد بخش رودبار می‌پردازد.  اهداف و سؤال‌ها: اهداف این پژوهش شامل؛ مطالعه شکلی سنگ‌قبور، بازشناسی و نشانه­‌شناسی نقوش و مضامین این آثار و درنهایت ریشه‌­یابی نقوش آن‌ها از طریق مقایسه با سنگ‌قبور مشابه و معاصر در دیگر گورستان­‌های شاخص هم­‌عصر در مناطق مختلف ایران است. در این راستا، پژوهش حاضر در پی پاسخ به سؤالات زیر است:نقشمایه‌­های تزیینی و کتیبه­‌های سنگ‌قبور گورستان امام­زاده ابراهیم دارای چه ویژگی‌­هایی هستند؟ 2. نقوش و تزیینات روی سنگ‌قبور امام­زاده ابراهیم با سنگ‌مزارهای کدام مناطق قابل‌ قیاس است؟ 3. وجوه اشتراک سنگ‌قبور امام­زاده ابراهیم با دیگر گورستان­‌های هم­‌عصر، بیشتر در کدام نقوش دیده می­‌شود؟روش‌ها: روش تحقیق حاضر به‌صورت توصیفی– تحلیلی است و اطلاعات با استفاده از شیوه‌های کتابخانه­‌ای و میدانی گردآوری‌شده‌اند.یافته‌ها و نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌­دهد که سنگ‌قبور گورستان امام­زاده ابراهیم از نوع خوابیده ساده و محرابی هستند و ازنظر آرایه‌­های تزیینی، دارای انواع نقوش حیوانی، هندسی، گیاهی و همچنین اشیاء و ابزارآلات جنگی با معانی و مفاهیم متنوع می‌باشند. در کتیبه‌های این سنگ‌مزارها از دو خط نستعلیق و نسخ محلی بهره برده شده است. این آثار ازنظر نشانه­‌شناسی و نقشمایه‌­های تزیینی، قابل‌مقایسه با سنگ‌مزارهای گورستان­‌های مناطق شمال غرب، غرب و مرکز ایران هستند.