پژوهشی بر نشانهشناسی نقوش و مضامین سنگقبور گورستان امامزاده ابراهیم کیاآباد رودبار و مقایسه تطبیقی آن با آثار مشابه همعصر در ایران
نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیئتعلمی گروه باستانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، استان اردبیل، ایران.
2 پژوهشگر پسادکتری باستانشناسی دوران اسلامی، گروه باستانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
3 کارشناس ارشد باستانشناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، شهر اردبیل، استان اردبیل، ایران.
doi
10.22070/negareh.2024.19092.3375چکیده
مقدمه: سنگمزارها را میتوان از ابعاد گوناگونی موردمطالعه قرار داد. ساختار کلی این آثار ازنظر شکل و حضور نقشمایههای تزیینی متنوع، جایگاه و نقش ویژة سنگمزارها را در میان باورها، تفکرات و عقاید جوامع گذشته به تصویر میکشد. در عصر قاجار، اگرچه از تنوع شکلی سنگقبور کاسته میشود، اما این آثار ازنظر عناصر و نقشمایههای تزیینی به اوج خود میرسند و از تنوع بیشماری در نقش و نگار برخوردار میشوند. این پژوهش به بررسی و تحلیل سنگقبور گورستان امامزاده ابراهیم کیاآباد بخش رودبار میپردازد. اهداف و سؤالها: اهداف این پژوهش شامل؛ مطالعه شکلی سنگقبور، بازشناسی و نشانهشناسی نقوش و مضامین این آثار و درنهایت ریشهیابی نقوش آنها از طریق مقایسه با سنگقبور مشابه و معاصر در دیگر گورستانهای شاخص همعصر در مناطق مختلف ایران است. در این راستا، پژوهش حاضر در پی پاسخ به سؤالات زیر است:نقشمایههای تزیینی و کتیبههای سنگقبور گورستان امامزاده ابراهیم دارای چه ویژگیهایی هستند؟ 2. نقوش و تزیینات روی سنگقبور امامزاده ابراهیم با سنگمزارهای کدام مناطق قابل قیاس است؟ 3. وجوه اشتراک سنگقبور امامزاده ابراهیم با دیگر گورستانهای همعصر، بیشتر در کدام نقوش دیده میشود؟روشها: روش تحقیق حاضر بهصورت توصیفی– تحلیلی است و اطلاعات با استفاده از شیوههای کتابخانهای و میدانی گردآوریشدهاند.یافتهها و نتایج: نتایج پژوهش نشان میدهد که سنگقبور گورستان امامزاده ابراهیم از نوع خوابیده ساده و محرابی هستند و ازنظر آرایههای تزیینی، دارای انواع نقوش حیوانی، هندسی، گیاهی و همچنین اشیاء و ابزارآلات جنگی با معانی و مفاهیم متنوع میباشند. در کتیبههای این سنگمزارها از دو خط نستعلیق و نسخ محلی بهره برده شده است. این آثار ازنظر نشانهشناسی و نقشمایههای تزیینی، قابلمقایسه با سنگمزارهای گورستانهای مناطق شمال غرب، غرب و مرکز ایران هستند.