تحلیل سیاست‌های فرهنگی دورة فتحعلی‌شاه قاجار با تأکید بر تصویر شکار و شکارگاه (با استفاده ازنظریة عمل بوردیو)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد تاریخ هنر ایران اسلامی، دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان،‌ ایران.

2 دانشیار دانشکده صنایع‌دستی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان،‌ ایران.

3 دکترای پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.

doi
10.22070/negareh.2024.18956.3357
چکیده

مقدمه: فتحعلی‌شاه از منظر زیبایی­‌شناسی، دیپلماسی و سیاست، نگاه ویژه‌­ای به هنر داشت، به‌نحوی‌که تعدد تصاویر شکار شاهی را می‌­توان بستر اصلی نمایش قدرت دوران او دانست؛ زیرا شکار در کنار هنر و ادبیات، یکی از مهم‌ترین عملکردهای فتحعلی‌شاه از نگاه رزم، ورزش و سیاست به شمار می‌رفت. ازآنجاکه هنر همواره در لایه‌های مختلف سیاست، فرهنگ، اقتصاد و ارتباطات حضوری تعیین‌کننده و هدایت‌گر دارد، توجه دقیق به آن در حیات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور به‌عنوان پلی میان قدرت حاکم، مخاطب و ثروت، ضروری است. اهداف و سؤال‌ها: این مقاله باهدف تبیین نقش شکار شاهی در دورة فتحعلی‌شاه و با اتکا به منابع مکتوب و آثار هنری، به بررسی نقش ‌شاه در حمایت از هنر و هنرمندان و نیز چگونگی بهره‌برداری سیاسی از تصویر شکار می‌پردازد. پرسش اصلی پژوهش این است که تصویر شکار سلطنتی چه کاربردی در پیشبرد سیاست­‌های فرهنگی دورة فتحعلی‌شاه قاجار داشته است؟روش‌ها: این پژوهش با روش تحلیلی- تطبیقی و با رویکرد سیاست­‌گذاری فرهنگی ازنظریۀ عمل بوردیو سود برده است و بعد از گردآوری اطلاعات با روش اسنادی و کتابخانه‌ای، سعی شده با ارائه الگویی برای درک بهتر مفهوم تصویر شکار دوران فتحعلی‌شاه، به شیوة کیفی به تجزیه‌وتحلیل دیدگاه فتحعلی‌شاه بپردازد.یافته‌ها و نتایج: ازآنجاکه فتحعلی‌شاه خود اهل ادبیات و هنر بود، با حمایت از هنر و شعر با گرایش­‌های ملی و از طریق خوانشی تاریخی، خود را به ایزدان کهن ایران و امامان شیعه پیوند زد و خویش را وارث برحق تاج‌وتخت و فرمانروای امت اسلامی معرفی کرد و با خلق پیام‌های بصری و نمادپردازی در قالب نقش شکار و شکارگاه، خود را نجات‌دهندة ممالک محروسه (ایران) جلوه داد. ازاین‌رو، نقش شکار شاهی یک نقش هویت‌ساز ملی­‌گرا و دینی در دورة بحران ایران بود.