فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: نقاشی ایرانی، به‌ویژه در سده­‌های اولیه اسلامی، به‌طور مستقل و برای بیان و انتقال مفاهیم مورداستفاده قرار نمی­‌گرفت­. در نگارگری، گاهی میان صورت اثر و معنی آن رابطه‌­ای استنتاجی وجود دارد و صورت اثر­، نتیجه حذف جزئیات و خلاصه کردن شکل‌ها است­. در دورة خلافت عباسیان­، تصویر مکمل متن بود و با شکل­‌گیری مکتب نگارگری بغداد­، این دوره از اهمیت بسیاری برخوردار است­. مؤلفه­‌های اصلی این پژوهش­، دو رویکرد مهم هنری ­­از دورة خلافت عباسیان است: نخست، مکتب نگارگری بغداد و دوم،­ نقش تزیینی طراز در پارچه­‌بافی­ که با بهره‌گیری از متون خطی، به‌عنوان یکی از شاخص‌­ترین صنایع هنری این دوره مطرح بوده است.اهداف و سؤال‌ها: هدف این پژوهش، بررسی دو متغیر هم‌زمان یعنی نگارگری و طراز­، در یک بازة زمانی ­خلافت عباسیان­ و تأثیر متقابل آن‌ها بر یکدیگر است­. این پژوهش با بررسی خطوط چین‌وچروک لباس در نگاره­‌های مکتب بغداد و مقایسة آن با ساختار بصری و ­جایگاه اجتماعی طراز، به دنبال پاسخ به این پرسش‌­ها است­: 1­. روند تحول چین البسه در نگاره‌­های مکتب بغداد و تبریز اول چگونه است­؟ 2­. جایگاه طرازبافی در شکل‌­گیری خطوط پیچان و درهمِ البسه­، در نگاره­‌های مکتب بغداد و تبریز اول چیست­؟روش‌ها: این تحقیق به روش تبیینی – مقایسه‌­ای­ و با رویکردی تحلیلی - تطبیقی و از طریق مطالعات کتابخانه‌­ای انجام‌شده است­. در روند تحقیق، نگاره­‌هایی از چهار کتاب شاخص­ مربوط به مکتب نگارگری بغداد و دو کتاب مربوط به اوایل دورة ایلخانی­ انتخاب و موردبررسی قرار گرفت­. پس از جمع‌­آوری و دسته‌­بندی نمونه‌­ها­، شش نگاره با توجه به رویکرد تحقیق و کیفیت تصویر، برگزیده و ازنظر شاخصه­‌های بصری، تحلیل و تطبیق داده شدند. درنهایت، نشانه‌­های به‌دست‌آمده، با شاخصه‌­های بصری طراز مقایسه گردید­. یافته‌ها و نتایج: قابل‌تأمل‌ترین تغییر در روند تحول چین البسه در نگاره­‌های مکتب بغداد، ظهور خطوط پیچان و درهم است که پژوهشگران از آن به‌عنوان چین البسه در مکتب بغداد یاد کرده و آن را مهم‌ترین وجه تمایز میان طراحی البسه در دو مکتب بغداد و تبریز اول می­‌دانند­.­ در روند پژوهش، با بررسی و تطبیق نشانه‌­های بصری طراز با این خطوط پیچان، این نتیجه به‌دست‌آمده که خطوط پیچان نقشی تزیینی داشته و بازتاب نقش طراز در البسة این دوره هستند­.