فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هنر طراحی در حوزۀ نگارگری ایران، آثار بی­شماری را در برمی‌گیرد که بخش عمدۀ آن‌ها متعلق به عصر صفوی است. اما به­رغم این گستردگی، همواره وجهی محدود از مفهوم طراحی در مطالعات نگارگری مورداشاره و تعمیم قرارگرفته است. این در حالی­ است که با رجوع به تألیف­های هنری عصر صفوی، نظیر رساله­های هنری و دیباچۀ مرقع­ها، می‌توان به ابعاد متنوع‌تری از این هنر پی برد. این منابع به دلیل محتوای تخصصی خود، قادرند مفاهیم ازیادرفتۀ بی­شماری از هنر ایران را بازنمایی کنند. مداقه در متون مذکور، شناسایی مجدد هنر طراحی را ازنظر دارا بودن وجوه متنوع، غنایِ مفاهیم و بسط واژگان فراهم می­آورد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بازشناخت مفهوم طراحی و دیگر وجوه متنوع آن، ابتدا کلمات و مفاهیم مرتبط با هنر طراحی را با تکیه ­بر متون موردنظر بررسی کرده و سپس، مصادیق آن‌ها را در نگاره­های عصر صفوی جست‌وجو می­کند. این مسیر مطالعاتی با طرح این سؤال­ها همراه است که 1. متون هنری عصر صفوی به چه مفاهیمی از هنر طراحی در پیوند با نگارگری ایران اشاره دارند؟ 2. این مفاهیم چه طیفی از انواع طراحی­ را در برمی‌گیرند؟ روش تحقیق، تاریخی- تطبیقی و شیوۀ جمع‌آوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه­ای و از طریق فیش­برداری و تصویر خوانی انجام‌شده است. نتایج بررسی نشان داد که واژۀ «طراحی» به نقش­آفرینی با عنصر بصری خط اشاره می­کند که اغلب به­صورت تک­رنگ اجرا می­شود. این مفهوم، به­مثابۀ وجهی جوهری از کلماتِ تحریر، مسوده و قلم­سیاهی نیز قابل‌درک است. از همین رو، سویه­های متنوعی از طراحی را همچون پیش­طرح، تمرینی، مثنی و نهایی را شامل می­شود که با ویژگی­هایی مانند ظرافت قلم، توازن بصری سیاهی و سفیدی و مهارت در اجرا همراه‌ است.