تحلیل پژوهش‌های تاب‌آوری گردشگری و تغییرات اقلیمی با استفاده از روش علم‌سنجی

نویسندگان

1 گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 گروه مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران

4 گروه مدیریت جهانگردی، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

doi
10.22059/jut.2025.383485.1235
چکیده

صنعت گردشگری بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین بخش اقتصادی جهان است که به ایجاد درآمد و اشتغال‌زایی در جوامع میزبان کمک می‌کند. در دهه‌های اخیر متغیرهای زیادی بر این صنعت به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تأثیر گذاشته‌اند. ازجمله این متغیرها، انتخاب مقصد به‌صورت مستقیم و تغییر اقلیم به‌صورت غیرمستقیم بوده است. تأثیر تغییرات اقلیمی بر گردشگری در بسیاری از پژوهش‌های علمی موردتوجه قرارگرفته است و برای کاهش آسیب‌پذیری راه‌حل‌هایی مانند تاب‌آوری و سازگار کردن گردشگری با این تغییرات ارائه‌شده است.هدف این پژوهش توصیف و ترسیم نقشه‌ای از مقاله‌های منتشرشده در حوزه گردشگری، تاب‌آوری و تغییرات اقلیمی با روش علم‌سنجی است که به ترسیم نقشه دانشی و خوشه‌بندی موضوعی این حوزه پرداخته است. در چارچوب این روش با توجه به کلیدواژه‌های گردشگری، تغییرات اقلیمی و تاب‌آوری، مقالات نمایه شده در بازه زمانی سال‌های 2007 تا 2023 با نرم‌افزارهای “VOSviewer” و”Gephi” موردبررسی قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که کشورهای آمریکا، انگلیس، کانادا و استرالیا بیشترین مطالعات پژوهشی را با در جه مرکزیت بالای نویسندگان به خود اختصاص داده‌اند. مفاهیم و کلیدواژه‌های تغییرات اقلیمی، گردشگری، تاب‌آوری، سازگاری، آسیب‌پذیری، پایداری، مدیریت ریسک و اثرات اقلیم به‌تنهایی یا دوبه‌دو بیشترین کاربرد را داشته‌اند. در این مطالعه، متأسفانه کشور ایران در مقایسه با سایر کشورها نقش قابل اتکایی در تولید علم این حیطه ایفا نکرده است و شبکه همکاری محدودی با سایر کشورهای دنیا داشته است.