بازخوانی مضمونی کتیبه دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه صنایعدستی، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران.
doi
10.22070/negareh.2024.18265.3285چکیده
شهرستان کاشان ازجمله شهرهای مذهبی ایران است که از اوایل دوران اسلامی با محبت اهلبیت پیوند خورده است. در این شهر بقاع متبرکه متعددی وجود دارد که با تزئینات وابسته به معماری، همچون گچبری، نقاشی دیواری، مقرنسکاری، دَر و پنجرههای چوبی، کاشیکاری و آینهکاری آراستهشدهاند. در این میان، دورة معاصر بیشترین تعداد نمونهها را به خود اختصاص داده و پسازآن، دورههای صفوی، قاجار، پهلوی و تیموری، به ترتیب فراوانی، دارای نمونههای شاخص و متعددی هستند. در میان آرایههای مرتبط با معماری، کتیبهها از اهمیت ویژهای برخوردارند؛ زیرا اطلاعاتی پیرامون فرهنگ و باورهای مردم فراهم میآورند و زمینة شناخت بیشتر را مهیا میسازند. مقاله حاضر باهدف خوانش مضمون و محتوای کتیبههای دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان شکلگرفته است. کاربری این درها بهصورت دَر ورودی، دَرهای داخلی یا دَر ضریح بوده و کتیبههای آنها با بهرهگیری از هنرهای چوبی نظیر منبت، معرق و نقاشی روی چوب اجراشدهاند. ازاینرو، این سؤال مطرح میشود که محتوای کتیبههای دَرهای چوبی بقاع متبرکه کاشان چیست و چه مضامین و اطلاعاتی را در بردارند؟ روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی و از نوع بنیادی است. اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای، بهویژه بررسیهای میدانی گردآوریشدهاند. درمجموع، سیونه دَر چوبی کتیبه دار شناساییشدهاند و روش نمونهگیری موارد در دسترس بوده است. از این میان، 5 درصد مربوط به دورة تیموری، 21 درصد صفوی، 15 درصد قاجار، 10 درصد پهلوی و 49 درصد متعلق به دورة جمهوری اسلامی (معاصر) هستند. نتایج نشان میدهد که کتیبهها بر بخشهای مختلف دَرها به قلمهای رقاع، نسخ، ثلث، شبه ثلث، نستعلیق و کوفی بنایی به اجرا درآمدهاند. محتوای کتیبهها در هفت گروهِ قرآنی، تاریخی، مدح و ثنا، روایات، شهادتین و اسماء الهی و نام واقفان یا سازندگان، شناسایی و بررسیشدهاند. نام سازندگان و واقفان دَرهای موردمطالعه از دورة تیموری تا پهلوی، اغلب بهصورت غیرمستقیم و با لقب ذکرشده، اما در دورة معاصر، این نامها بهطور مستقیم و بدون لقب آمدهاند.
