تحلیل بُعد فردی کنش مخاطب معاصر در میدان هنر نگارگری سنتی و نوین ایران بر مبنای نظریه سرمایه فرهنگی بوردیو

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

2 دانشیار دانشکده هنر، گروه پژوهش هنر دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران.

doi
10.22070/negareh.2023.17910.3249
چکیده

بی‌تردید عوامل متعددی در نحوة تعامل مخاطب معاصر با هنر نگارگری ایران مؤثرند، اما در این میان، عوامل فرهنگی به‌عنوان یکی از ابعاد مهم اجتماعی نقش پررنگ‌تری ایفا می‌کنند. به عقیده بوردیو، درک آثار کلاسیک تاریخی به اکتساب مهارت‌های ادراکی شناخت بستگی دارد که آن نیز به بهره‌مندی از سرمایة فرهنگی وابسته است. بااین‌حال، تاکنون مطالعات اندکی در تحلیل میدان‌های مختلف، به‌ویژه میدان هنر انجام‌شده است؛ درحالی‌که یافته‌های چنین مطالعاتی می‌تواند در حوزه‌های فرهنگی، هنری و اجتماعی جامعه و نیز در فرایند سیاست‌گذاری‌های مرتبط، نقشی راهبردی و مرجع ایفا کند. بر همین اساس، پژوهش حاضر باهدف تحلیل سرمایة فرهنگی نهادینه و بررسی رابطه آن با کنش مخاطب معاصر در میدان هنر نگارگری ایران، می‌کوشد به این سؤال پاسخ دهد که چگونه می‌توان بر مبنای نظریة سرمایة فرهنگی نهادینه بوردیو، بُعد فردی کنش مخاطب معاصر در میدان هنر نگارگری سنتی و نوین ایران را تحلیل کرد؟ این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی انجام‌شده و در بخش کیفی، اطلاعات از طریق مطالعة کتابخانه‌ای- اسنادی گردآوری‌شده است. در بخش کمی نیز داده‌ها به‌صورت میدانی و از طریق پیمایش الکترونیکی جمع‌آوری شده‌اند. تجزیه‌وتحلیل بخش کیفی بر پایة نظریة سرمایة فرهنگی نهادینة بوردیو انجام‌گرفته و در بخش میدانی داده‌های آماری به‌وسیلة پرسشنامة برخط طراحی‌شده توسط نگارندگان گرد‌آوری و سپس تجزیه تحلیل داده‌ها و تحلیل همبستگی با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۷ و در سطح معناداری کمتر از 05.0 انجام‌شده‌اند. به‌طورکلی، بر اساس بررسی‌های کیفی و کمی یافته‌های پژوهش می‌توان گفت بُعد فردی کنش مخاطب معاصر در میدان هنر نگارگری ایرانی - چه در نحوة گزینش آثار و چه در شیوة تعامل با آن‌ها - با شاخص‌های نظریة سرمایة فرهنگی نهادینة بوردیو همخوانی دارد. بر این اساس، می‌توان افزایش سطح آگاهی و اطلاعات هنری جامعه را مهم‌ترین عامل مؤثر بر این نوع کنش دانست.