فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و اهداف: در حال حاضر، در سراسر جهان شاهد تحول در روش­های یادگیری برخط و تغییر به سوی روش­های یادگیری همیارانه در محیط برخط هستیم. محیط­ یادگیری برخط به دلیل ماهیت مشارکتی و تعاملی خود در صورت استفاده از رویکردهای طراحی مناسب، فرصت منحصر به فردی را برای توسعه یادگیری انفرادی و همیارانه ایجاد می­کند. بر این اساس، اگر توسعه مهارت‌های یادگیری در یک اجتماع اکتشافی و مشارکت­جو مدنظر است؛ طراحی یک محیط یادگیری همیارانه برخط، عنصری اساسی و مهم است. در واقع، ایجاد یک اجتماع اکتشافی و همیارانه برای دست‌یابی به مهارت‌های تفکر انتقادی و استدلالی الزامی بوده و باید همانند یک روش آموزشی به آن نگریسته شود. بنابراین، هدف پژوهش حاضر طراحی یک محیط همیارانه برخط مبتنی بر بازخورد همتای استدلالی و بررسی تأثیر آن بر روی مهارت‌های تفکر انتقادی و کیفیت استدلال‌ورزی دانشجویان علوم تربیتی بود.روش‌ها‌: این پژوهش، از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس­آزمون با گروه­های آزمایش و کنترل بود. به منظور اجرای پژوهش، یک محیط همیارانه برخط مبتنی بر بازخورد همتای استدلالی طراحی و تولید شد. دانشجویان در این محیط به‌صورت همیارانه به نوشتن نظرات خود درباره­ موضوع ارائه شده، ارائه بازخورد در مورد نوشته­های یکدیگر، و سپس بازنویسی نوشته­های خود براساس نظرات همتایان پرداختند. جامعه پژوهش، کلیه دانشجویان کارشناسی رشته علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز در سال تحصیلی 1400 – 1399 بود که 32 نفر از آن‌ها به‌عنوان نمونه پژوهش انتخاب، و به‌صورت تصادفی در یک طرح پیش‌آزمون- پس­آزمون با گروه کنترل جایگزین، و به‌صورت جفت­های یادگیری همتا شدند. ابزار اندازه­گیری پژوهش، آزمون مهارت‌های تفکر انتقادی کالیفرنیا بود. همچنین، به‌منظور اندازه‌گیری کیفیت استدلال‌ورزی دانشجویان از یک فهرست ‌وارسی محقق ساخته استفاده شد. پایایی آزمون تفکر انتقادی، با استفاده از آزمون آلفای کودر- ریچاردسون (69/0) محاسبه گردید. برای بررسی پایایی فهرست‌ وارسی کیفیت استدلال‌ورزی نیز از آزمون کاپا (82/0) استفاده شد. برای تحلیل داده­ها از آزمون تحلیل واریانس اندازه‌گیری مکرر استفاده شد.یافته‌ها: نتایج تحلیل آماری برای سؤالات پژوهش در سطح معنی­داری (01/0) نشان داد که ارائه بازخورد همتای استدلالی در محیط یادگیری همیارانه برخط، مهارت‌های تفکر انتقادی، و همچنین کیفیت استدلال‌ورزی دانشجویان را افزایش می­دهد. به عبارت دیگر، دانشجویان گروه آزمایش نسبت به دانشجویان گروه کنترل در آزمون تفکر انتقادی نمرات بالاتری کسب کردند، و همچنین نوشته‌های استدلالی با کیفیت­تری نیز نوشتند.نتیجه‌گیری:  نتایج پژوهش، حاکی از تأثیر محیط همیارانه برخط مبتنی بر بازخورد همتای استدلالی بر روی مهارت‌های تفکر انتقادی و کیفیت استدلال­ورزی دانشجویان بود. در واقع، طراحی چنین محیط­هایی با توجه به فرصتی که برای یادگیرندگان جهت استدلال­ورزی، بررسی نظرات و عقاید همتایان و در نهایت ارائه بازخورد به همتایان به‌وجود می‌آورد مهارت‌های تفکر انتقادی و استدلال­ورزی دانشجویان را تقویت می­کند. بنابراین، با توجه به نتایج پژوهش، پیشنهاد می­شود که محیط یادگیری همیارانه برخط مبتنی بر بازخورد همتای استدلالی به‌عنوان ابزار و رویکرد مناسبی برای بهبود مهارت‌های تفکر انتقادی و افزایش کیفیت استدلال­ورزی دانشجویان مورد توجه قرار گیرد.