فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

صحنه‌های نبرد و حماسه در طوفان البکاء، جلوه‌گاه بارز نزاع حق و باطل و نمایانگر تقابل خیر و شر هستند. طوفان البکاء از محبوب‌ترین کتاب‌های مصور چاپ سنگی دوران قاجار درباره ائمه اطهار(ع) است. سعی تصویرگران در نگاره‌های موجود با استفاده از نمادپردازی و مفاهیم خیر و شر در عناصر نمادین انسانی، حیوانی، تلفیقی و عناصر بصری تجلی‌بخش بوده است. در این جستار، به شناخت و بررسی برخی از نمادهای تصویری «خیر و شر» و نمودهای آن با تمرکز بر «طوفان البکاء جوهری» پرداخته‌شده است. در روایات موجود این کتاب، جدال میان خوبی و بدی نمایان است. هدف این مقاله، بررسی شخصیت‌های تصاویر و مفاهیم نمادهای خیر و شر و نیز مطالعه ویژگی‌های طراحی و شخصیت‌پردازی‌های تصاویر مورداشاره است. پژوهش حاضر در پی پاسخ به این سؤالات است: 1. نمادهای تصویری «خیر و شر» به‌کاررفته در نگاره‌ها ازنظر تصویر و مفهوم دارای چه ویژگی‌هایی هستند؟ 2. شاخصه‌های طراحی و شخصیت‌پردازی‌های انجام‌شده در تصاویر چیست؟ روش تحقیق این پژوهش توصیفی- تحلیلی و اطلاعات آن از طریق تحقیقات و مطالعات کتابخانه‌ای گردآوری‌شده است. جامعه آماری این تحقیق شامل 12 نمونه از تصاویر کتاب است. نتایج به‌دست‌آمده، بازنمایی تحلیلی و توصیفی نمادهای تصویری «خیر و شر» در نگاره‌های منتخب را نشان می‌دهد. نمادهای «خیر» شامل ائمه اطهار(ع)، ذوالجناح، ذوالفقار، دلدل، فرشتگان، امداد غیبی و غیره هستند درحالی‌که نمادهای «شر» شامل موجودات دوزخی، شمر، مالک دوزخ، اژدها، دیو و دیگر عناصری است که برای توصیف پلیدی‌ها، تاریکی و قوای نفس به‌کاررفته‌اند. در نمادپردازی‌های این اثر، شکل‌های بیانی و سایر عناصر شیوه نگارگری دورة قاجار به‌وضوح دیده می‌شود که متأثر از ویژگی‌های نگارگری ایرانی است. طراحی‌ها نمایانگر خصوصیاتی مانند ترکیب‌بندی‌های پویا، بافت و فضاسازی متنوع و گاه ایستا، حالات پرتحرک شخصیت‌ها و هاشور زنی‌های مؤکد خطی برای نمایش موقعیت‌های حساس هستند.