واکاوی توسعۀ پایدار روستایی با تأکید بر مشارکت جوامع محلی مورد مطالعه: روستا‌‌های شهرستان زرین‌‌ دشت

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

3 کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران

doi
10.22111/gdij.2022.7287
چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی واکاوی توسعۀ پایدار روستایی با تأکید بر مشارکت جوامع محلی روستا‌‌های شهرستان زرین‌‌دشت انجام شده است، در این راستا، پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از حیث ماهیت و روش انجام کار توصیفی-تحلیلی است که به دو روش مطالعۀ کتابخانه‌ای و پیمایشی میدانی انجام پذیرفت. جامعۀ آماری پژوهش را 18 روستای شهرستان زرین‌دشت را تشکیل دادند که براساس نمونه‌‌گیری تصادفی و فرمول کوکران تعداد (370) سرپرست خانوار بر حسب درصد حجم نمونه در هریک از روستا‌‌ها تعیین شد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل اطلاعات از نرم‌‌افزار SPSS و مدل WASTPAS استفاده شد. نتایج آزمون تی تک‌نمونه‌‌ای نشان داد که میانگین به‌دست‌آمده در شاخص اقتصادی برابر با 52/2، شاخص اجتماعی- فرهنگی 84/2، شاخص زیست‌محیطی 84/2 و شاخص نهادی 144/3 برآورد شده است، درواقع وضعیت مشارکت جوامع محلی در همۀ شاخص‌‌ها به غیر از شاخص نهادی نامطلوب است. درادامه نیز نتایج رگرسیون نشان داد، 95 درصد تغییرات متغیّر وابسته (ابعاد توسعۀ پایدار)، به‌وسیلۀ شاخص‌‌های مشارکت جوامع محلی تبیین می‌‌شود. همچنین نتایج نشان داد، در بین شاخص‌‌های مستقل واردشده به معادلۀ رگرسیون، سهم شاخص (مشارکت اجتماعی-فرهنگی)، در پیش‌‌بینی تغییرات مثبت متغیّر وابسته (توسعۀ پایدار مناطق روستایی) بیشتر از سایر شاخص‌‌های مشارکت است. در ادامه نیز نتایج تحلیل مسیر نشان داد، اثرات مستقیم مشارکت نهادی بر پایداری روستا‌‌ها بیشتر از سایر شاخص‌‌های مشارکت است و کمترین اثرات مستقیم در شاخص‌‌های نهادی و زیست‌‌محیطی است. پس از بررسی ارتباط بین مشارکت و توسعۀ پایدار روستا‌‌های زرین‌‌دشت، به رتبه‌‌بندی هریک از دهستان‌‌های زرین‌‌دشت براساس توسعۀ پایدار با تأکید بر مشارکت جوامع محلی پرداخت شد، نتایج نشان داد، دهستان ایزد خواست شرقی با مقدار وزن 543/3 در بُعد اقتصادی، 435/3 در بُعد اجتماعی، 564/3 در بُعد کالبدی و 576/3 در بُعد زیست‌‌محیطی بالاترین رتبه و دهستان زیرآب در بُعد اقتصادی با مقدار وزن 115/3، بُعد اجتماعی با مقدار وزن 117/3، بُعد کالبدی با مقدار وزن 120/3، بُعد زیست‌‌محیطی با مقدار وزن 131/3، به‌ترتیب رتبه‌‌های بالا و پایین را به خود اختصاص داده‌‌اند. نتایج رتبه‌‌بندی دهستان‌‌ها براساس ابعاد پایداری، گویای ارتباط معنادار بین ابعاد پایداری است، درواقع  نتایج مدل ساختاری تحقیق به کمک نرم‌افزار AMOS حاکی از معنی‌‌داربودن روابط بین عوامل سه‌‌گانه است. به‌گونه‌‌ای که بین ابعاد توسعۀ پایدار ارتباط معنادار و مثبتی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها