خوانش و تحلیل عناصر قالی داستان مجلس زلیخا و یوسف بافت تهران بر اساس نظریه ترامتنیت ژنت
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه اراک، دانشکده هنر، گروه آموزشی فرش
doi
10.22070/negareh.2023.18002.3255چکیده
قالیهای تصویری با محوریت داستانهای دینی که با تأثیرپذیری و ارجاع به متون گذشته پدید میآیند، نمایانگر آفرینش یک متن تصویری برساخته از دیگر متنهای پیش از خود است که بدون وجود و حضور آنها، اثر (متن) جدید خلق نمیشود. این رهیافت اشاره به نظریه ترامتنیت ژرار ژنت دارد که شامل پنج رویکرد است. هدف این پژوهش، بررسی و تحلیل روابط بین متنهای صریح و ضمنی نقوش و نشانههای شکلدهنده به محتوا و معانی نهان قالیچه داستان مجلس زلیخا و یوسف برمبنای سه رویکرد بینامتنیت، بیشمتنیت و پیرامتنیت از نظریۀ ترامتنیت است. سؤالات پژوهش عبارتاند از: 1. معادلهای کلامی و نوشتاری رویکردهای نظریۀ ترامتنیت چگونه در متن قالی نمود یافته است؟ 2. چگونه از روابط بین متون در تشکیل عناصر و ساختار محتوایی و معناهای نهانی قالیچه، استفادهشده است؟ این پژوهش از نوع کیفی و نظری و روش تحقیق از نوع توصیفی-تحلیلی و شیوۀ گردآوری دادهها از نوع کتابخانهای است. نتایج این پژوهش، بیانگر آن است که قالی، ضمن برخورداری از عناصر و نظامهای نوشتاری و دیداری (بصری)، دارای روابط بینامتنی صریح و آشکاری با داستانهای دینی، اشعار و سرودههای شعراست و بهعنوان پیشمتن برای سایر قالیهای مشابه با این موضوع و سایر قالیهای مجلس زلیخا که پسازآن تولیدشدهاند، بیشمتنهای این اثر و روایتهای تصویری حاشیۀ قالی، قالیهای داستانی-تصویریِ دینی و نیز مکتب قالیبافی قاجار از پیرامتنهای آن به شمار میرود.
