بازنمود نقش «شمن» در سوگنگارههای شاهنامة بزرگ ایلخانی
نویسندگان
1 استاد، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه آتاتورک، ارزروم، ترکیه.
2 کارشناس ارشد هنر اسلامی، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز
doi
10.22070/negareh.2023.17373.3183چکیده
نگارههای شاهنامه بزرگ ایلخانی با رویاها، آرمانها و آرزوهای شاهان مغولی تلفیق شده و سبک زندگی و فرهنگ آنها را نمایش میدهد. سوگنگارههای اسفندیار، رستم و زواره، ایرج و اسکندر در شاهنامه بزرگ ایلخانی بازگو کننده چنین کارکردی در تعامل با فرهنگ ترکی- مغولی است. اساس مساله پژوهش این است که؛ آیین سوگواری مغولی و شمن در سوگنگارههای شاهنامه بزرگ ایلخانی در رابطه با قهرمانان اساطیری ایران چگونه نمایش داده میشود. از اینرو، هدف تحقیق، بازنمود نقش شمن در سوگنگارههای اسفندیار، رستم و زواره، ایرج و اسکندر از شاهنامه بزرگ ایلخانی است. بنابراین سوالاتی که تحقیق قصد پاسخگویی به آنها را دارد عبارتند از: 1- شمن در سوگنگارههای شاهنامه بزرگ ایلخانی به چه صورت بازنمود یافته است؟ 2- شمن نقش خود را در سوگنگارهها چگونه به انجام رسانیدهاست؟ روش تحقیق در این پژوهش توصیفی- تحلیلی بوده و شیوه جمعآوری اطلاعات آن با استفاده از منابع کتابخانهای انجام گرفته است. بر همین اساس نتایج این پژوهش نشان داد که در نگارهها شمن با شمایل مردی سالخورده نمایش داده شده است. ریش سفیدی که سرپوش سفیدی بر سر کرده و تنپوش قهوهای رنگ به تن دارد و فقط در سوگنگاره اسفندیار با مو و ریش سیاه و تنپوش سفید دیده میشود. شمن در فضای باز و یا بسته هادی و همراه جنازه قهرمانان اساطیری ایران است. وی و همراهانش در مراسم سوگواری با اجرای رقص یا حرکتهای تکراری همراه با حالت خلسه با خدایان ارتباط برقرار کرده و مردگان را تا عالم مرگ راهنمایی و هدایت می کنند. نمادهای ستون سنگی در فضای بسته، عصا، کوبه طبل و ترکیب نردبان مانند کلاهها در فضای باز به احتمال زیاد بیان کننده این نیروی جادویی- مذهبی «شمن»ها در هدایت مردگان به عالم مرگ است. همچنین بازنمایی «شمن»ها در تنپوشهای سفید و قهوهای رنگ احتمالا با توانمندی وهم و ذهن آنها در صعود به آسمان و یا سبک زندگی ایلی آنها مرتبط است.
